|
Tebliğ Türkiye Muhasebe Standartları Kurulundan: Finansal Tabloların Hazırlanma
ve Sunulma Esaslarına İlişkin Kavramsal Çerçeve Hakkında Tebliğ Sıra
No: 1 Amaç Madde
1- Bu Tebliğin amacı; Finansal Tabloların
Hazırlanma ve Sunulma Esaslarına İlişkin Kavramsal Çerçeveyi ve buna ilişkin
uygulamayı ve yayımlanacak Türkiye Muhasebe Standartları ile tek tip finansal tabloların düzenlenmesi ve finansal
tabloların Uluslararası Finansal Raporlama
Standartları ile uygunluğunun sağlanmasına dair usul ve esasları
belirlemektir. Bu
Tebliğ Ekinde yer alan Kavramsal Çerçeve, Türkiye Muhasebe Standartlarının
oluşturulmasına esas alınmak üzere hazırlanmıştır. Kapsam Madde
2- Bu Tebliğ ile, Kavramsal çerçeve, finansal
tabloların amacını, finansal tablolarda yer alan
bilgilerin yararlılığını belirleyen niteliksel özelliklerini, finansal tabloları oluşturan unsurların tanımını,
tahakkuk ve ölçümleme esasları ile sermayenin devamlılığı kavramlarını Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ile uyumlu olarak ele
alınmasına dair uluslararası esasları kapsar. Adı
geçen usul ve esaslara ilişkin ayrıntı açıklamalar bu Tebliğ ekinde yer
almıştır. Hukuki Dayanak Madde
3- Bu Tebliğ, 28/07/1981 tarih ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun Ek-1
inci maddesi ile 24/02/2004 tarihli ve 2004/6924 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe giren Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun
Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin
(a) bendine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar Madde
4- Bu Tebliğde geçen; TMSK
ve Kurul: Türkiye
Muhasebe Standartları Kurulunu, TMS: Türkiye
Muhasebe Standartlarını, Kavramsal
Çerçeve: Türkiye Muhasebe
Standartları Kurulunca, Türkiye Muhasebe Standartlarının oluşturulmasında esas alınacak genel kabul görmüş muhasebe
ilkeleri ile Kurulun standartların oluşturulmasında benimsediği amaç ve
kavramları, ifade
eder. Uygulama Madde 5- Türkiye Muhasebe
Standartları Kurulu, Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre bilanço esasına
göre defter tutmakla yükümlü kılınan, Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
kapsamı dışındaki gerçek ve tüzel kişilere ait finansal
tabloların ihtiyaca uygun, güvenilir, anlaşılabilir, karşılaştırılabilir ve
tutarlı olmasını sağlayan Türkiye Muhasebe Standartlarını kavramsal çerçeveye
uygun olarak saptar ve yayınlar. TMSK, kamu otoritesinin, değişik
ihtiyaçları gözönünde bulundurarak ilave şartlar
belirleyebileceğini de özellikle dikkate alır. Ancak, sözkonusu
şartlara diğer kullanıcıların ihtiyacı olmadığı durumlarda, diğer
kullanıcılar için hazırlanmakta olan finansal
tablolar bu şartlardan etkilenmez. TMSK, bu standartların, Uluslar
arası finansal raporlama standartlarıyla
uyum içinde olmasını hedef
olarak belirlemiş olmakla birlikte, değişik işletme ölçütleri ve sektörler
itibariyle uluslararası muhasebe standartlarından farklı istisnai
uygulamalara, finansal tablo dipnotlarında açıkça
belirtmek koşuluyla karar verebilir. Kanunlarla belirli alanları
düzenlemek ve denetlemek üzere kurulmuş bulunan Kurum ve Kurullar, TMSK
tarafından yayımlanan Uluslararası Finansal
Raporlama Standartlarına uyumlu Türkiye Muhasebe Standartlarına ilave olarak,
bu standartlarda yer alan esaslara uygun olmak kaydıyla, kendi alanları için
geçerli olacak ihtiyatlı ayrıntı, sınırlayıcı düzenlemeleri yapabilir ve ek
mali tablo ve raporlar hazırlanmasını isteyebilirler. Kavramsal çerçevenin uygulanması
konusunda zaman içinde gereksinim duyulan değişiklikler TMSK tarafından duyurulur. Vergi mevzuatı ile ilişkisi Madde
6- Türkiye Muhasebe Standartları ve Yorumları ile bu Kavramsal Çerçevede yer
alan kavram ve ilkeler doğrultusunda düzenlenecek finansal tablolar ticari bilançonun oluşumu ile
ilgilidir. Vergi Usul Kanunundaki iktisadi kıymetlerin değerlendirilmesine
ilişkin hükümler vergi matrahının
hesaplanması ile ilgilidir. Bu itibarla, mükellefler Türkiye Muhasebe
Standartlarına göre düzenledikleri tek tip finansal
tablolarında oluşan ticari kardan hareketle, Vergi Usul Kanunundaki farklı
değerleme hükümlerinin olumlu ve olumsuz etkileri ile kanunen kabul edilmeyen
giderler ve vergiden muaf veya müstesna gelirlerini bu kara eklemek ve
indirmek suretiyle haricen gelir veya kurumlar vergisi matrahlarını hesaplayacaklardır. Maliye
Bakanlığının, Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olmak koşuluyla ihtiyatlı ve sınırlayıcı
düzenlemeler yapma ve mükelleflerden ek mali tablolar ile raporlar isteme
hakkı saklıdır. Yürürlük Madde
7- Bu Tebliğ 31/12/2005 tarihinden sonra başlayan hesap dönemleri için
geçerli olmak üzere yayımlandığı
tarihte yürürlüğe girer. Yürütme Madde 8- Bu
Tebliğ hükümlerini Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu yürütür. EK
KAVRAMSAL ÇERÇEVE Giriş
İşletmelerce
kullanıcılara sunulmak üzere hazırlanan finansal
tablolar büyük ölçüde benzerlik göstermekle birlikte, muhtelif sektörlerdeki
farklı sosyal, ekonomik ve yasal koşullar nedeniyle bazı farklılıklar
olabilmektedir. Örneğin, aktifler, pasifler, özkaynaklar,
gelir ve giderler farklı tanımlanmış olabilmektedir. Finansal
tabloların unsurlarının tanımları farklı olabildiği gibi, finansal
tabloların kapsamları ve finansal tablolara ilişkin
açıklamalar da farklı olabilmektedir. Finansal
tablolardaki unsurların belirlenmesinde değişik ölçütlerin kullanılması ve bu
unsurlar için farklı ölçüm esaslarının tercih edilmesi de tanımlamalarda
farklılıklara yol açmaktadır. TMSK; sözkonusu farkları, finansal
tabloların hazırlanması ve sunulmasına ilişkin kuralları, muhasebe
standartlarını ve uygulama usullerini uyumlaştırmak suretiyle azaltmayı
amaçlamaktadır. TMSK bu uyumlaştırmaya, ekonomik kararların alınmasına
yardımcı olacak bilgileri içermek üzere hazırlanan finansal
tablolar üzerine en iyi şekilde odaklanılarak ulaşılacağına ve bu kararlara
esas olan finansal tabloların bunları kullananların
ortak ihtiyaçlarını karşılaması gerektiğine inanmaktadır. Bunun nedeni
kullanıcıların hemen tamamının ekonomik kararlarını verirken finansal tabloları esas almalarıdır. Örneğin; a)
Sermayede
payı temsil eden yatırımları satın almaya, elde tutmaya veya satmaya karar
verilmesi, b)
Şirket
sahipleri adına hareket eden yönetimin yeterliliğinin ve hesaplarının gözden
geçirilmesi, c)
İşletmenin
çalışanlarına ücretlerini ve diğer menfaatlerini sağlayabilecek gücü olup
olmadığının belirlenmesi, d)
İşletmeye
borç verilen fonların emniyette olup olmadığının belirlenmesi, e)
Vergi
politikalarının belirlenmesi, f)
Dağıtılabilir
kar ve temettü tutarlarının belirlenmesi, g)
Ulusal
gelir istatistiklerinin hazırlanması, h)
İşletmenin
faaliyetlerinin kural altına alınması, ve benzeri konularda karar
alınırken finansal tablolar kullanılır. Kavramsal Çerçevenin Amacı ve Muhasebe Standartları ile
İlişkisi
1. Kavramsal Çerçeve, ilgililerin
kullanımı için hazırlanan ve sunulan finansal
tabloların tabi olacakları usül ve esasları
belirlemektedir. Kavramsal Çerçevenin amacı aşağıda verilmiştir: a)
TMSK’ya yeni
Türkiye Muhasebe Standartlarını geliştirmede ve mevcut standartları gözden
geçirmede yardımcı olmak, b)
Türkiye Muhasebe Standartlarının izin verdiği alternatif muhasebe
yöntemlerinin azaltılmasına dönük bir temel tesis etmek suretiyle TMSK’ya finansal tabloların
sunumuna ilişkin kuralların, muhasebe standartlarının ve uygulama usullerinin
uyumlaştırılması konusunda yardımcı olmak, c)
Kendi görev alanları dahilinde muhasebe kural ve
uygulamalarını belirleyebilen otoritelere
yardımcı olmak, d)
Finansal
tablolarını Türkiye Muhasebe Standartlarına göre hazırlayanlara, karşılarına
çıkan ve henüz bir Türkiye Muhasebe Standardı belirlenmemiş olan konularla
ilgili olarak yardımcı olmak, e)
Bağımsız Denetçilere finansal
tabloların Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olup olmadığı konusundaki
görüşlerini belirlemelerinde yardımcı olmak, f)
Finansal
tabloları kullananların Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olarak
hazırlanmış olan finansal tablolarda yer alan
bilgileri yorumlamalarına yardımcı olmak, g)
TMSK’nın
çalışmaları konusuna ilgi duyanlara TMSK’nın
Türkiye Muhasebe Standartlarını belirlemedeki yaklaşımı konusunda bilgi
sağlamak. 2. Kavramsal
Çerçeve bir Muhasebe Standardı değildir. Dolayısiyle
herhangi bir ölçüm veya kamuyu aydınlatma konusunda standart
belirlememektedir. Kavramsal Çerçevede Türkiye Muhasebe Standartlarının
herhangi birinin yerini alacak hiç bir husus yer almamaktadır. Uygulamada,
Türkiye Muhasebe Standartları ile Yorumlarında hüküm bulunmayan hallerde
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları ile
Yorumlarına uyulur. 3. Kavramsal
Çerçeve ile Türkiye Muhasebe
Standartlarından biri arasında uyuşmazlık söz konusu olduğunda Türkiye
Muhasebe Standardı Kavramsal Çerçeveden önce gelir. TMSK,
yeni ihtiyaçlar ortaya çıktığında mevcut Kavramsal Çerçeveyi rehber alır. 4. TMSK,
Kavramsal Çerçeve’nin uygulanmasında edineceği deneyimler çerçevesinde zaman zaman Kavramsal Çerçeve’de değişiklikler yapabilir.
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları
tümüyle bir bütündür. Bu standartların çoğunda birbirlerine göndermeler
vardır ve uygulama kolaylığı sağlamak için bu yollamalarda genellikle
standartların (IAS) kodlu numaraları
kullanılmaktadır. Ancak, zaman içinde bazı standartlar yürürlükten
kalkmış, bazıları birleştirilmiş ve sıra numaralarında atlamalar olmuştur.
Yeni oluşturulan standarlara (IFRS) koduyla yeni
numaralar verilmiştir. Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulunca bu standart kod ve numaraları muhafaza
edilmiştir. Uluslararası
Finansal Raporlama Standartlarına uyum bağlamında
karşılaştırabilme kolaylığı sağlamak amacıyla aynı standart
numaralarının Türkiye Muhasebe
Standartlarında da (TMS = Türkiye Muhasebe Standardı) ve (TFRS = Türkiye Finansal
Raporlama Standartları) kısaltmaları ile birlikte kullanılması uygun görülmüştür. Kapsam
5. Kavramsal
Çerçeve aşağıda belirtilen konuları düzenler: a)
Finansal
tabloların amacı b)
Finansal tablolarda
yer alan bilgilerin yararlılığını belirleyen niteliksel özellikler c)
Finansal
tabloları oluşturun unsurların tanım, tahakkuk ve ölçümleme esasları d)
Sermaye ve sermayenin devamlılığı (Korunması) kavramları 6. Kavramsal
Çerçeve konsolide finansal tabloları da içermek
üzere genel amaçlar için hazırlanan finansal
tabloları dikkate almaktadır. Burada kullanılan “finansal
tablolar” sözü de genel amaçlar için hazırlanan finansal
tabloları ifade etmektedir. Bu finansal tablolar en az yılda bir kez yıllık olarak
hazırlanıp sunulmakta ve geniş bir kullanıcı yelpazesinin ortak ihtiyaçlarına
cevap vermek durumundadırlar. Kullanıcıların bazıları finansal
tablolarda yer alan bilgilerin dışında ilave bilgilere ihtiyaç duyabilirler
ve bu bilgilerin kendilerine verilmesini şart koşabilecek durumda
olabilirler. Birçok kullanıcı ise en önemli bilgi kaynağı olarak sadece finansal tablolara güvenmek zorundadır. Bu nedenle finansal
tablolar genel olarak bu tür kullanıcıların ihtiyaçları dikkate alınarak
hazırlanmalı ve sunulmalıdır. Özel
amaçlı finansal tablolar, örneğin, izahnameler ve vergileme için hazırlanan hesaplamalar,
Kavramsal Çerçevenin kapsamı dışındadırlar. Bununla birlikte, özel amaçlı finansal
tabloların hazırlanmasındaki şartların elvermesi halinde de Kavramsal Çerçeve
esas alınabilir. 7. Finansal tablolar finansal
raporlama sürecinin bir parçasıdır. Bir finansal
tablo seti normal olarak bilanço, gelir tablosu, nakit akış tablosu, özkaynaklar değişim tablosu, kar dağıtım tablosu ,
dipnotlar ile finansal
tabloların ayrılmaz bir parçası olan açıklama kısımlarını içerir. Finansal tablo seti, finansal
tablolara ek olan tamamlayıcı listeleri, bazı bilgileri içeren ya da bazı bilgilerin elde edilmesine yarayan tabloları
ve finansal tablolarla birlikte dikkate alınması
gereken diğer tabloları da içerebilir. Bu tür liste ve tablolar, örnek olarak
endüstriyel ve coğrafi bölümlere ilişkin finansal
bilgileri ve fiyat değişikliklerinin etkisini gösteren açıklamaları ele
alıyor olabilir. Finansal
tablolar yönetim kurulu faaliyet raporunu, yönetim kurulu başkanının
açıklamalarını, yönetimin durum değerlendirmesi ve analizlerini ve benzeri dökümanları
ihtiva etmez. Bu tür bilgi ve belgeler finansal
veya yıllık raporlarda bulunabilir. 8. Kavramsal Çerçeve, halka açık olsun
veya olmasın finansal raporlama yapan bütün ticari,
sınai ve diğer işletmelerin finansal tablolarına
uygulanır. Teşebbüs ve işletmelerin kamu idare ve müesseselerine ait olması,
hukuki yapılarının farklılığı, özel kanunlarının bulunması, vergi muafiyet ve
istisnalarından yararlanmaları, bu yükümlülüğü yerine getirmelerine engel
teşkil etmez. TMSK, küçük ve orta boy işletmelerin bazı
muhasebe standartlarından muaf tutulmasına veya bunlar için istisnai uygulamalara
karar verebilir. Şu kadar ki, bu husus mali tablo dipnotlarında belirtilmek
durumundadır. Türkiye Muhasebe Standartları, 5018
sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamındaki kuruluşlara
uygulanmaz. Finansal tablo
kullanıcılarının başlıca finansal bilgi kaynağı
olarak finansal tablolarına dayandığı işletme, Finansal Raporlama Yapan İşletme olarak tanımlanır. Finansal Tablo
Kullanıcıları ve Kullanıcıların Bilgi İhtiyacı
9.
Finansal
tabloları kullananlar mevcut ve potansiyel yatırımcılar, çalışanlar, borç
verenler, satıcılar ve diğer ticari tedarikçiler, müşteriler, hükümetler ve
kamu işletmeleri ile genel olarak kamu’dur. Bunlar finansal
tabloları değişik bilgi ihtiyaçlarını karşılamak için kullanırlar.
Kullanıcıların ihtiyaçları aşağıdakileri içerir: a)
Yatırımcılar:
Sermayeyi sağlayarak sermaye riskini üstlenenler ve onların fikir danıştığı
kimseler yatırımların taşıdığı risklerle ve yatırımın getirisi ile
ilgilenirler. Yatırımcıların satın
alma, elde tutma veya satma kararlarını vermelerine yardımcı olacak bilgilere
ihtiyaçları vardır. Bir işletmenin ortakları aynı zamanda bu işletmenin
kendilerine kar payı ödeme gücünü anlamalarını sağlayacak bilgilere de
ihtiyaç duyarlar. b)
Çalışanlar:
Çalışanlar ve onları temsil eden gruplar işverenlerinin devamlılığı ve
karlılığı ile ilgili bilgilere ihtiyaç duyarlar. Bunlar aynı zamanda
çalıştıkları işletmenin kendilerine ücretlerini, emekli olmaları halinde
emeklilikle ilgili yükümlülüklerini ödeme kabiliyetini ve işletmenin iş
sağlama imkanlarını anlamalarına sağlayacak bilgilerle de ilgilenirler. c)
Borç verenler: Borç
verenler verdikleri borçları ve borçlara ait faizleri zamanı geldiğinde
tahsil edebilme imkanlarını belirlemek için bilgiye ihtiyaç duyarlar. d)
Satıcılar ve diğer ticari tedarikçiler: Satıcılar
ve diğer ticari tedarikçiler
işletmenin kendilerine olan boçlarını zamanı
geldiğinde ödeme gücünü belirlemelerini sağlayacak bilgilerle ilgilenirler.
Ticari kreditörler, kendileri için önemli bir müşteri
olmaması nedeniyle bir işletmenin devamlılığına ihtiyaç duymuyorlarsa, finansal borç verenlere nazaran bir işletmenin kısa
vadedeki performansı ile daha çok ilgilenirler. e)
Müşteriler:
Müşteriler, özellikle uzun süredir iş yaptıkları ve kendi işleri için
devamlılığına ihtiyaç duydukları işletmenin devamlılığına ilişkin bilgilerle
ilgilenirler. f)
Hükümetler ve kamu işletmeleri:
Hükümetler ve kamu işletmeleri kaynakların tahsisi ile ilgilidirler. Dolayısiyle bunlar işletmenin faaliyetleri ile
ilgilenirler. İşletmenin faaliyetlerine ilişkin yasal düzenleme yapmak, vergi
politikasını belirlemek, ulusal gelir ve diğer istatistiki
hesapları yapmak için de bilgi gereksinimi vardır. g)
Kamu: Bir
işletme genel olarak kamu diye adlandırılan toplumu etkileyebilecek birçok
şey yapabilir. Örneğin, bir işletme bulunduğu bölgenin ekonomik yaşamına o
bölge insanlarını çalıştırmak ve bölgesel satıcılardan mal veya hizmet almak
gibi birçok şekilde katkı yapabilir Finansal tablolar işletmenin başarıları ile ilgili
geçmişteki trendler, en son gelişmeler ve işletmenin faaliyet konuları
hakkında bilgi sunarak kamuya yardımcı olabilir. 10. Finansal
tablo kullanıcılarının ihtiyaç duydukları bütün bilgileri finansal
tablolar içermeyebilir. Ancak bazı ihtiyaçlar bütün kullanıcılar için
aynıdır. Yatırımcılar risk üstlenerek işletmeye sermaye koydukları için, bu
kesimin ihtiyaçlarını karşılayan finansal tablolar
diğer kullanıcıların ihtiyaçlarının büyük bir kısmını da karşılayabilir. 11. İşletme yönetimi işletmenin finansal tablolarının hazırlanmasından ve sunumundan
sorumludur. Yönetim her ne kadar planlama, karar verme ve kontrol
sorumluluklarını yerine getirmek için yardımcı olacak ilave yönetimsel ve finansal bilgilere erişebilirse de finansal
tablolarda yer alan bilgilerle de ilgilenir. Yönetim kendi ihtiyaçları için
gereken ilave bilgilerin şeklini ve içeriğini belirleme olanağına
sahiptir. Bu tür ilave bilgilerin
raporlanması Kavramsal Çerçeve’nin kapsamı dışındadır. Ancak yayınlanan finansal
tablolar yönetim tarafından kullanılan, işletmenin finansal
durumu, performansı ve finansal durumundaki
değişiklikler hakkındaki bilgilere dayanırlar. Finansal
Tabloların Amacı
12. Finansal
tabloların amacı, çeşitli kullanıcıların ekonomik kararlar verirken faydalanmaları
için işletmenin finansal durumu,
performansı(faaliyet sonuçları) ve finansal
durumundaki değişiklikler hakkında bilgi sağlamaktır. 13. Bu amaç için hazırlanan finansal tablolar kullanıcıların büyük bir kısmının ortak
ihtiyaçlarını karşılar. Ancak finansal tablolar
çoğunlukla geçmişteki işlemlerin etkisini
gösterir ve genellikle finansal olmayan
bilgileri içermezler, bu nedenlerle kullanıcıların ekonomik kararlar alırken
ihtiyaç duyacağı bilgilerin tamamını sağlamazlar. 14. Finansal tablolar aynı zamanda
yönetimin idaresinin sonuçlarını veya yönetimin idaresine verilen kaynakları
kullanımının hesabını gösterir. Şirket
sahipleri adına hareket eden yönetimin yeterliliğini ve hesaplarını gözden
geçirmek isteyen kullanıcılar bu değerlendirmelere dayanarak ekonomik
kararlar verebilirler. Bunlar, örneğin; işletmedeki yatırımlarını devam
ettirmek veya satmak veya yönetimi yeniden atamak ya
da değiştirmek şeklindeki kararları içerebilir. Finansal Durum,
Faaliyet Sonuçları ve Finansal Durumdaki Değişiklikler
15. Finansal
tabloları kullananlarca verilen ekonomik kararlar işletmenin nakit ve nakit
benzeri kaynakları yaratma kabiliyetinin, bu kaynakları yaratmasının
zamanlamasının ve gerçekleşme olasılığının değerlendirilmesini gerektirir.
Nakit ve nakit benzeri kaynakları yaratma kabiliyeti sonuç itibariyle
işletmenin çalışanlarına ve satıcılarına ödemelerini yapması, faizleri
ödemesi, aldığı kredileri geri ödemesi ve ortaklarına kar payı dağıtımını
yapma kabiliyetini belirler.
Kullanıcılar, kendilerine işletmenin finansal
durumu, faaliyet sonuçları ve finansal durumundaki
değişikliklere ilişkin bilgiler sağlanırsa, işletmenin nakit ve nakit benzeri
kaynakları yaratma kabiliyetini daha iyi değerlendirebilirler. 16. Bir işletmenin finansal
durumu, kontrol ettiği ekonomik kaynaklardan, finansal
yapısından, likit kıymetlerinden, finansal durumunun güçlülüğünden ve içinde bulunduğu
koşullardaki değişime ayak uydurma kapasitesinden etkilenir.İşletme
tarafından kontrol edilen ekonomik kaynaklara ilişkin bilgiler ve bu
kaynakların geçmişteki kullanımına ilişkin veriler işletmenin gelecekteki
nakit ve nakit benzeri kaynakları yaratma olanaklarını tahmin etmek için
yardımcı olabilir. Finansal yapı hakkındaki
bilgiler ilerideki borçlanma ihtiyaçlarının tahmin edilmesinde ve gelecekteki
kar ve nakit akışlarının işletme ile ilişkileri olanlar arasında nasıl
dağıtılacağının tahmininde kullanılabilir; işletmenin ilave finansman
sağlamasında ne kadar başarılı olabileceğinin öngörülmesini de sağlayabilir.
Likidite ve borç ödeme gücü hakkındaki bilgiler işletmenin finansal taahhütlerinin vadeleri geldiğinde yerine
getirilme olasılığının tahmin edilmesinde kullanılır. Likidite yakın
gelecekteki, o tarihe kadar olan dönemde ödenmesi gereken finansal
taahhütlerden sonra elde kalacak olan nakit tutarını ifade eder. Borç ödeme gücü uzun dönemde vadesi gelen finansal taahhütler yerine getirildikten sonra geriye
kalan nakit imkanları anlamına gelir. 17. Bir işletmenin halihazırdaki
performansı, özellikle karlılığı hakkındaki bilgiler, ileride kontrol etmesi
olasılığı olan ekonomik kaynakları nasıl kullanacağı ve bu kaynaklarda ne
gibi değişiklikler olabileceğini öngörmek için gereklidir. Bu nedenle işletmenin performansındaki değişkilikleri gösteren bilgiler önemlidir. İşletmenin
faaliyet sonuçları hakkındaki bilgiler işletmenin mevcut kaynaklarını
kullanarak nakit yaratma kapasitesini tahmin etmeye yaradığı gibi işletmenin
ilave kaynakları ne kadar etkili bir şekilde kullanacağı konusunda da fikir
verebilir. 18. İşletmenin finansal
durumundaki değişikliklere ilişkin bilgiler işletmenin söz konusu raporlama
dönemindeki yatırım, finansman ve işletme faaliyetlerini değerlendirmeye
yarar. Bu bilgiler kullanıcıya işletmenin nakit ve nakit benzerlerini yaratma
olanaklarını ve bu nakit kaynaklarını ne şekilde kullandığını da anlatır. Finansal durumdaki değişim tablosunun oluşturulmasında
fonlar değişik şekillerde, örneğin finansal
kaynaklar, işletme sermayesi, likit aktifler ve nakit olarak
tanımlanabilir. Kavramsal Çerçevede
fonlar için herhangi bir tanımlama yapılmamıştır. 19. Finansal
durum hakkındaki bilgiler öncelikle bilançoda yer alır. Faaliyet sonuçları
ile ilgili bilgiler ise öncelikle gelir tablosunda verilir. Finansal durumdaki değişimlerse finansal tablolar
arasında yer alan diğer tablolarda gösterilir. 20. Finansal
tabloları oluşturan unsurlar aynı işlemin farklı yönlerini yansıttıkları
için birbirleriyle ilişkilidirler. Her
ne kadar bir finansal tablo bir diğerindekinden
farklı bilgiler içerse de hiçbir bilgi sadece tek bir amacı karşılamaya dönük
veya kullanıcıların belli bir ihtiyacı için gerekli olan bütün bilgileri
karşılamaya yeterli değildir. Örneğin, gelir tablosundaki bilgiler, bilanço
ve nakit akış tablosu ile birlikte ele alınmadığı sürece işletmenin faaliyet
sonuçlarını tam bir şekilde yansıtamaz. Notlar ve Tamamlayıcı Çizelgeler
21. Finansal
tablolar, notlar ve tamamlayıcı çizelgelerle diğer bilgileri de içerirler.
Bunlar, örneğin, bilançodaki veya gelir tablosundaki herhangi bir kaleme
ilişkin olarak kullanıcıların ihtiyaçlarına uygun ilave bilgiler verirler.
İşletmenin risklerini ve işletmeyi etkileyebilecek mevcut belirsizlikleri ve
bilançoda yer almayan kaynakları ve yükümlülükleri (maden rezervleri gibi)
açıklarlar.Coğrafi dağılım ve endüstriyel bölümlerle ilgili bilgiler ile
fiyat değişikliklerinin işletme üzerindeki etkilerini gösteren bilgiler de
tamamlayıcı bilgiler şeklinde verilir. Muhasebenin Varsayımları
Tahakkuk Esası
22.
Kendilerinden beklenen amaca cevap vermek için, finansal
tablolar muhasebenin tahakkuk esasına göre hazırlanırlar. Bu esasa göre,
işlemlerin ve diğer olayların etkisi, nakit veya nakit benzerleri alındığında
veya ödendiğinde değil, bu işlem ve olaylar olduğu zaman tahakkuk ettirilir
ve ilgili oldukları dönemin muhasebe kayıtlarına kaydedilerek o dönemin finansal tablolarında raporlanırlar. Tahakkuk esasına
göre hazırlanan finansal tablolar, kullanıcıları,
sadece geçmişteki nakit tahsilatlar ve nakit ödemelerle sonuçlanan işlemler
hakkında değil gelecekte nakit ödemesi gerektirecek mevcut yükümlülükler ve
gelecekte nakte dönüşecek mevcut kaynaklar hakkında
da bilgilendirir. Böylece, sözkonusu finansal tablolar geçmişte olan işlemlerle ve olaylarla
ilgili bilgiler vermek suretiyle kullanıcılara ekonomik kararlar verirken en
çok yararlanacakları türden bilgiler sunarlar İşletmenin Sürekliliği
23.
Finansal tablolar normal olarak
işletmenin devamlılığı ve öngörülebilir bir gelecekte de faaliyetlerini
sürdüreceği varsayımına dayanılarak hazırlanırlar. Böylece, işletmenin ne
tasfiyeye niyetinin ne de ihtiyacının olduğu, faaliyet hacminin de önemli bir ölçüde azalmayacağı
varsayılır. Eğer böyle bir niyet ve ihtiyaç varsa finansal
tablolar farklı bir gerekçe ile hazırlanmalı ve bu gerekçe açıklanmalıdır. Finansal Tabloların Niteliksel Özellikleri
24. Finansal
tabloların niteliksel özellikler taşıması
finansal tablolarda yer alan bilgilerin
kullanıcıların işine yaraması anlamına gelir. Dört tane niteliksel özellik;
anlaşılabilirlik, ihtiyaca
uygunluk, güvenirlilik ve karşılaştırılabilirliktir. Anlaşılabilirlik
25. Finansal
tablolarda yer alan bilgilerin taşıması gereken önemli bir özellik
kullanıcılar tarafından tam olarak anlaşılabilir olmalarıdır. Bu konuda, kullanıcıların işletmenin iş
kolu ve ekonomik faaliyetleri hakkında
bilgi sahibi olduğu, muhasebeden
anladığı, bilgileri de makul seviyede bir dikkatle incelediği varsayılır.
Ancak, karmaşık konularla ilgili olup kullanıcıların ekonomik karar verirlerken
yararlanabilecekleri ve finansal tablolarda yer
verilmesi gereken bilgiler, sadece
bazı kullanıcılar için anlaşılması güç olacağı gerekçesi ile finansal tablolardan da dışlanmamalıdır. İhtiyaca Uygunluk
26. Bilginin
faydalı olabilmesi için kullanıcıların karar vermeleri sırasındaki ihtiyaçlarına
uygun olması gerekir. Eğer kullanıcıların ekonomik kararlarını geçmişteki,
bugünkü ve gelecekteki olayları değerlendirmelerine yardımcı olmak ya da geçmişteki olayları algılamalarını teyid etmek veya düzeltmek suretiyle etkiliyorsa, bilgi, uygunluk
kalitesini taşır. 27. Bilginin
tahmin edilebilirlik ve teyid edilebilirlik
özellikleri birbiriyle ilişkilidir. Örneğin, işletmenin sahip olduğu
aktiflerin mevcut seviyesi ve yapısı, finansal
tablo kullanıcılarının, işletmenin ortaya çıkacak fırsatlardan yararlanabilme
kabiliyeti veya olumsuz koşulların meydana gelmesi halinde işletmenin bunlara
karşı nasıl bir tepki vereceği konularında tahminde bulunmalarına yararlı
olacak değerli bilgilerdir. Geçmişteki tahminler ve gerçekleşmelere bakılarak
işletmenin nasıl yapılandırılması gerektiği hususunun ya
da planlanan operasyonların nasıl sonuçlanacağı hususunun değerlendirilmesi
söz konusu olunca, aynı bilgiler teyid
edilebilirlik rolü üstlenmektedir. 28. Mevcut finansal duruma ait bilgiler ve geçmişteki faaliyet
sonuçları, gelecekteki finansal durumu ve faaliyet
sonuçlarını, kullanıcıları doğrudan ilgilendiren konularda, örneğin, temettü
ve ücret ödemelerini, hisse senedinin fiyatındaki hareketleri ve işletmenin
vadesi geldiğinde borçlarını ödeme kabiliyetini tahmin etmekte sıkça
kullanılan bilgilerdir.Tahminlerde kullanılabilme değeri taşıması için
bilgilerin doğrudan doğruya bir öngörü olması şart değildir. Ancak, finansal tabloları kullanarak tahmin yapabilme olanağı
geçmişte olan işlemlerin ve olayların gösterim şeklline
bağlı olarak artmaktadır. Örneğin, gelir tablosunun tahminlerde
kullanılabilme değeri, alışılmadık, normal dışı ve az rastlanan gelir ve
gider kalemlerinin gelir tablosunda ayrıca açıklanması ile artar. İhtiyaca uygunluk ve Önemlilik
29. Bilginin
uygunluğu onun özelliğinden ve önemliliğinden etkilenir. Bazı durumlarda
bilginin özelliği tek başına uygunluğunu belirlemek için yeterli
olabilir. Örneğin, yeni bir faaliyet
alanının raporlanması, raporlama dönemindeki yeni faaliyetin sonuçlarının
rakam olarak önemli olup olmamasına bakılmaksızın işletmenin karşı karşıya
olduğu risklerin ve meydana gelecek olan fırsatların belirlenmesinde etkili
olabilir. Diğer bazı durumlarda,
örneğin, işletme için uygun bir şekilde ana stok kalemleri olarak belirlenen
stokların tutarları dikkate alındığında hem özellik hem de önemlilik
kavramları söz konusudur. 30.
Eğer bir bilginin verilmemesi ya
da yanlış verilmesi finansal tabloları kullanarak
ekonomik kararlarını verecek olan kullanıcıları etkileyebilecekse, o bilgi
önemliliğe sahip bir bilgidir.
Bilginin eksikliği veya yanlışlığı durumlarında önemlilik hususunun
olup olmadığına karar vermek için bilgi verilmeyen kalemin ya da hatalı verilen kalemin büyüklüğüne bakmak gerekir. Bu nedenle,
önemlilik, bilginin faydalı olması için öncelikle taşıması gereken niteliksel
bir özellik olmaktan ziyade, bir ayrım ya da
ayrıştırma noktasını gösterir. Güvenilirlik
31. Faydalı
olması için bilginin güvenilir de olması gerekir. Bilgi önemli hatalar
içermiyorsa, önyargılı değilse ve
belli bir konuyu makul bir şekilde açıklamış olduğu kabul edildiği ya da açıklamış olduğu beklendiği için kullanıcılar
tarafından bu bilgiye dayanılacaksa bilginin güvenilirlik özelliği vardır. 32. Bilgi uygun
olabilir fakat içerik olarak güvenilir olmayabilir ya
da anlaşıldığı şekliyle yanıltıcı olabilir. Örneğin, işletme aleyhine açılan
bir zarar tazmini davasında davanın dayanağının geçerliliği ve tazminat
talebi rakamı konusunda anlaşmazlık varsa, işletmenin bilançosunda tazminat talebinin
tamamına karşılık ayırması uygun değildir, durumun
ve rakamların finansal tablolara ilişkin notlarda
açıklanması daha doğrudur. Güvenilirlik ve Doğru Bir Şekilde Gösterim (Olayı
gerçeğe uygun bir şekilde temsil)
33. Bilginin
güvenilir olması için açıklamayı amaçladığı ya da
makul bir şekilde açıklamış olduğunun beklendiği işlemleri ve diğer olayları
doğru bir şekilde göstermesi gerekir. Örneğin, bir bilanço, tahakkuk ilkesine
uygun olarak raporlama tarihinde aktifler, pasifler ve özkaynaklar
olarak sonuçlanan işlemleri ve diğer
olayları doğru bir şekilde göstermelidir. 34.
Bilgilerin çoğu amaçladığı açıklamayı doğru bir şekilde
yapmaktan uzak olma riski ile karşı karşıyadır. Bunun önyargı ile ilgisi
yoktur. Daha ziyade ölçümlenmesi gereken işlem ve diğer olayların belirlenmesinin veya
bilginin ilgili olduğu işlem ve olaylarla
ilgili mesajları verebilmesi için ölçümlenmesi ve raporlanmasında
kullanılacak tekniklerin geliştirilmesinin doğal olarak taşıdığı zorluklardan
kaynaklanır. Bazı özellikli durumlarda bazı kalemlerin finansal
etkilerinin ölçümlemesi çok belirsiz olabilir ve genellikle işletme bu
kalemleri finansal tablolarında tahakkuk ettirmeme
yoluna gidebilir. Örneğin, bir çok işletme zaman içerisinde kendi bünyesinde
şerefiye oluşturabilirse de, genellikle bu şerefiyeyi güvenilir bir şekilde
belirlemek ve ölçümlemek zordur. Diğer bazı durumlarda ise, bu tür kalemleri
tahakkuk ettirmek ancak bunların tahakkuk ettirilmesindeki ve
ölçümlemesindeki güçlükleri de notlarda açıklamak daha uygun olabilir. Güvenilirlik ve Özün Önceliği
35. Bir bilginin tanımlamayı amaçladığı
işlem ve diğer olayları doğru bir şekilde tanımlaması için bu işlem ve
bilgilerin sadece yasal görünümleri değil, bunların özleri ve ekonomik
gerçekler de dikkate alınarak muhasebeleştirilmesi ve sunulması gerekir.
İşlemlerin ve diğer olayların gerçek mahiyetleri her zaman bunların yasal
görünümüyle veya görünürdeki tanımıyla tutarlı olmayabilir. Örneğin, bir işletme bir aktifini belgelere
göre başka bir işletmeye satmış ve yasal sahipliğini devretmiş ancak bu
aktifin ekonomik getirilerinden faydalanmaya devam etmek için de diğer
tarafla anlaşmış olabilir. Bu gibi durumlarda, bu işlem (gerçekte böyle bir
işlem varsa) satış olarak raporlanırsa doğru bir şekilde tanımlanmamış
olacaktır. Güvenilirlik ve Tarafsızlık
36. Finansal tablolardaki bilgilerin güvenilir olması için
tarafsız olmaları, önyargı taşımamaları gerekir. Eğer bilgiler seçimleri veya
sunumları itibariyle kullanıcıların
karar vermelerini ya da kanaat sahibi olmalarını
etkileyerek önceden belirlenen sonuçlara veya algılamalara ulaşmalarını
sağlamaya yönelikse bu finansal tablolar tarafsız değildir. Güvenilirlik ve İhtiyatlılık
37.
Finansal tabloları
hazırlayanlar, kaçınılamaz olarak birçok olay ve durumu çevreleyen
belirsizliklerle karşı karşıyadırlar. Örneğin, şüpheli alacakların tahsil
edilebilme durumu, sabit kıymetlerin muhtemel yararlanma ömürleri ve ortaya
çıkabilecek garanti taleplerinin sayısı gibi. Finansal
tabloların hazırlanmasında bu belirsizliklere, özellikleri ve kapsamları
itibariyle yer verilirken ihtiyatlı bir şekilde hareket edilmelidir.
İhtiyatlılık belirsizlik olması nedeniyle tahmin yapılması gereken hallerde
aktiflerin ve gelirin olduğundan fazla, yükümlülüklerin ve giderlerin de
olduğundan eksik belirlenmemesi için gereken dikkatin gösterilmesini ifade
eder. Ancak, ihtiyatlı davranmak gizli yedeklerin yaratılmasına veya
gerekenden fazla karşılık ayrılmasına, bilerek aktiflerin ve gelirin
olduğundan eksik, yükümlülüklerin ve giderlerin de olduğundan fazla
belirlenmesine yol açarsa finansal tabloların
tarafsızlığı yok olur ve güvenilirlik özelliği ortadan kalkar. Güvenilirlik ve tam açıklama
38. Finansal tablolarda |