Maliye
Bakanlığından: KATMA
DEĞER VERGİSİ MÜKELLEFLERİNİN ÖDEME KAYDEDİCİ CİHAZLARI
KULLANMALARI
MECBURİYETİ HAKKINDA KANUNLA İLGİLİ GENEL TEBLİĞ
(SERİ NO: 68) Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici Cihazları
Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında 3100 sayılı Kanuna[1]
göre akaryakıt pompaları ödeme kaydedici cihazlara bağlanan istasyonlarda
yapılan akaryakıt satışlarında düzenlenecek ödeme kaydedici cihaz fişleri ve
bu fişlerin faturaya dönüştürülmesi ile ilgili işlemler bu Tebliğin konusunu
oluşturmaktadır. Bu Tebliğdeki
“akaryakıt” tabiri “LPG” yi de kapsamaktadır. 1- Akaryakıt
Pompalarına Bağlı Ödeme Kaydedici Cihazlar Kullanılarak Verilen Fişlerin
Fatura Yerine Geçen Belge Olarak Kabul Edilmesi Bilindiği üzere, 3100 sayılı Kanunla ilgili olarak yayımlanan 58
Seri No.lu Genel Tebliğin[2]
1/d bölümünde, mükelleflerin ticari, zirai ve mesleki faaliyetleriyle ilgili
olarak satın aldıkları akaryakıt bedeli karşılığında düzenlenecek ödeme
kaydedici cihaz fişlerinin gider belgesi olarak kabul edilmesinin, 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun[3]
Mükerrer 257 nci maddesi ile Bakanlığımıza tanınan
yetkiye dayanılarak uygun görüldüğü açıklanmıştı. Ancak, akaryakıt pompalarının ödeme kaydedici cihazlara
bağlanması ile ilgili uygulamanın başlamasıyla birlikte Bakanlığımıza intikal
eden olaylardan, pompalara bağlı ödeme kaydedici cihazlar kullanılmak
suretiyle yapılan akaryakıt satışlarında ödeme kaydedici cihazlardan otomatik
olarak çıkan fişlerin gider belgesi olarak kullanılmasında tereddüte düşüldüğü, söz konusu fişler alınmakla beraber
satış tutarının fatura düzenleme haddini (2006 yılı için 520,00.-YTL)
aşmamasına rağmen araç sahip veya sürücülerinin ödeme kaydedici cihaz fişi
yerine fatura verilmesinde ısrar ettikleri, bu durumun istasyon işletmelerinde
mükerrer belge düzenlenmesi nedeniyle muhasebe kayıtlarının yapılmasında ve
iptal edilen belgelerin istendiğinde ibraz edilmek üzere muhafazasında ilave
iş yükü getirdiği ve zaman kaybına neden olduğu anlaşılmıştır. Bu hususlar dikkate alınarak, uygulama birliğini sağlamak
amacıyla aşağıdaki açıklamaların yapılmasına gerek duyulmuştur. Vergi
Usul Kanununun Mükerrer 257 nci maddesinin 1
numaralı bendinde; “Mükellef ve meslek grupları itibariyle muhasebe usul ve
esaslarını tespit etmeye, bu Kanuna göre tutulmakta olan defter ve belgeler
ile bunlara ilaveten tutulmasını veya düzenlenmesini uygun gördüğü defter ve
belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva etmesi zorunlu bilgileri belirlemeye,
bunlarda değişiklik yapmaya; ...”, 3 numaralı bendinde ise “Tutulması ve
düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya
elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında
saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, ...” Maliye
Bakanlığının yetkili olduğu hükümleri bulunmaktadır. Anılan hükümlerle Bakanlığımıza tanınan yetkiye
dayanılarak, akaryakıt pompalarının bağlı olduğu ödeme kaydedici cihazlar
kullanılmak suretiyle otomatik olarak düzenlenen fişlerin, fatura düzenleme
tutarının (2006 yılı için 520,00 YTL) altında
veya üstünde olsa dahi “fatura yerine geçen belge” olarak
kabul edilmesi ve bu şekilde belgelenen satışlar dolayısıyla nihai
tüketiciler veya vergi mükelleflerince yapılan fatura düzenleme taleplerinin
dikkate alınmaması uygun görülmüştür. Buna göre, nihai tüketicilerin tüketim amacıyla, mükellef
olanların ise ticari, zirai ve mesleki faaliyetleriyle ilgili olarak satın
aldıkları akaryakıt karşılığında düzenlenecek (üzerinde “TAŞIT VEYA MÜŞTERİ TANIMA
SİSTEMİ FATURAYA DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi bulunanlar
hariç) söz konusu ödeme kaydedici cihaz fişleri, üzerinde yazılı tutar ne
olursa olsun fatura yerine geçen belge olarak kabul edilecek, ayrıca faturaya
dönüştürülmesi istenmeyecek ve yapılan incelemeler ve kontroller sırasında bu
fişleri gider belgesi olarak kullananlardan fatura ibrazı talep
edilmeyecektir. 2- Taşıt veya
Müşteri Tanıma Sistemleri Kullanılarak veya Özel Anlaşmalara Dayanılarak
Yapılan Akaryakıt Satışlarında Belge Düzeni Akaryakıt istasyon işletmeleri veya dağıtım şirketleri, bazı
kamu kurumları veya özel firmalara, işleriyle ilgili taşıtları için taşıt
tanıma, müşteri tanıma vb. sistemleri veya özel olarak geliştirilen kartları
kullanarak ya da özel anlaşmalara dayanarak
akaryakıt satabilmektedirler. Anılan işletmelerin bahse konu satışlarını
aşağıdaki açıklamalar çerçevesinde belgelendirmeleri de mümkün bulunmaktadır. Akaryakıt pompaları ödeme kaydedici cihazlara bağlanmış olan
istasyonlardan; a) Taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemler kullanılarak (fiş üzerinde “TAŞIT VEYA MÜŞTERİ TANIMA
SİSTEMİ FATURAYA DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi bulunan), b) Bazı
kurumlar tarafından geliştirilen özel kartlar kullanılarak (akıllı kart vb.), c) Taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemler olmaksızın
müşteriler ile akaryakıt dağıtım şirketleri veya istasyon işletmecileri
arasında yapılan özel anlaşmalara dayanılarak, gerçekleştirilen
(ve pompalara bağlı ödeme kaydedici cihazlardan
otomatik olarak çıkan fişlerle belgelendirilen) ve faturası mal teslimini
müteakiben belirli periyotlarla düzenlenen akaryakıt satışlarına münhasır
olmak üzere, bu satışlara ilişkin faturanın (katma değer vergisi açısından
vergilendirme dönemi aşılmamak şartıyla) onbeş gün
içinde dağıtım şirketleri ve/veya
akaryakıt istasyon işletmelerince Vergi Usul Kanununa göre toplu
olarak düzenlenmesi uygun bulunmuştur. Bu şekilde akaryakıt satışı yapılan kişiler adına düzenlenecek
faturanın her iki nüshasının ekinde; faturaya dönüştürülen fişlerin
tarihi, numarası (“TAŞIT VEYA
MÜŞTERİ TANIMA SİSTEMİ FATURAYA DÖNÜŞTÜRÜLECEK” ibaresi olan fişlerin faturaya dönüştürülmesinde,
fişlerin tarih ve numarasının belirtilmesine gerek yoktur), taşıtın plaka no.su,
akaryakıt cinsi, miktarı ve tutarı liste halinde belirtilecektir.
Akaryakıt istasyonu işletmeleri veya dağıtım şirketleri bahse konu listeleri,
faturanın düzenlendiği tarih itibariyle hazırlayacaklar ve kaşeleyip imzaladıktan sonra gerektiğinde ibraz edilmek
üzere ilgili faturayla birlikte muhafaza edeceklerdir. İşletmeler, muhasebe
kayıtlarında bu faturalarda yazılı miktar ve tutarları esas alacaklardır. Yukarıda belirtildiği şekilde faturası sonradan düzenlenen
(Taşıt tanıma, müşteri tanıma vb. sistemler kullanılmadan özel anlaşmalara
dayanılarak yapılan) akaryakıt satışlarına ait ödeme kaydedici cihaz fişleri,
akaryakıt istasyonu işletmelerince üzerine “İPTAL” şerhi düşülerek iptal
edilmek suretiyle adına fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlara verilecektir.
Bahse konu fişler, adına fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlarca ilgili
faturaya eklenmek suretiyle saklanacaktır. Şu kadar ki dileyen istasyon
işletmeleri, akaryakıtın teslimi anında cihazdan çıkan ödeme kaydedici cihaz
fişlerinin asıllarını, adına fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlara,
faturanın düzenlenmesi aşamasında da verebilirler. Bu takdirde akaryakıt teslimi
yapılan araçta, istasyon sahibi ile müşteri arasında (faturası sonradan
düzenlenen akaryakıt satışına dair) yapılan anlaşma metninin bir örneğinin
bulunması şarttır. Ödeme kaydedici cihaz fişlerinin üzerine veya arkasına,
yapılacak ödemelere ilişkin olarak akaryakıt istasyonu işletmelerince
(veresiye, kredi vb.) kaşe veya şerhlerin düşülmesi de mümkün bulunmaktadır. Üzerinde “TAŞIT VEYA MÜŞTERİ TANIMA SİSTEMİ FATURAYA DÖNÜŞTÜRÜLECEK”
ibaresi olan fişlerin üzerine iptal
şerhi düşülmesine ve bunların, adına fatura düzenlenen kişi veya kuruluşlarca
ilgili faturaya eklenerek saklanmasına gerek bulunmamaktadır. Adına fatura düzenlenen kişi ve kuruluşların söz konusu
belgeleri gider belgesi olarak kullanabilmeleri için fatura üzerindeki tutar
ile ekindeki iptal edilmiş ödeme kaydedici cihaz fişlerinin toplam tutarının
birbirine eşit olması gerekmektedir. Ödeme kaydedici cihaz fişlerinin toplam
tutarının faturada yazılı tutardan daha az olması halinde, adına fatura
düzenlenen kişi veya kuruluşlar muhasebe kayıtlarında fişlerin toplam
tutarını esas alacaklardır. Akaryakıt istasyonlarından taşıt tanıma, müşteri tanıma vb.
sistemler kullanılarak veya özel anlaşmalar çerçevesinde gerçekleştirilen,
pompalara bağlı ödeme kaydedici cihazlardan otomatik olarak çıkan fişlerle
belgelendirilen ve faturaları mal teslimini müteakiben belirli periyotlarla
düzenlenen satışlarla ilgili olarak
sözleşme dolayısıyla tahsil edilmesi gereken “fiyat farkı” ile satış bedeli
üzerinden yapılacak “iskontolar”, sözleşmenin tarih
ve sayısı da belirtilmek suretiyle (iskonto,
akaryakıt zammı vb. ibarelerle) fatura üzerinde gösterilecektir. Faturaya
ekli ödeme kaydedici cihaz fişlerinin toplam tutarının (bir kısım fişlerin
muhafaza edilememesi nedeniyle) fiyat farkı ve iskonto
tutarlarının dahil edilmesinden önceki fatura tutarından az olması durumunda,
müşterinin muhasebe kayıtlarında, “mevcut ödeme
kaydedici cihaz fişlerinin toplam tutarı/fiyat farkı ve iskonto
tutarları dahil edilmeden önceki fatura tutarı” şeklinde bulunan oranın, fiyat
farkı ve iskonto tutarları dahil edildikten sonraki
fatura tutarı ile çarpılması suretiyle hesaplanan tutar dikkate alınacaktır. 3- Bedeli
Peşin Ödenen Akaryakıt Satışlarında Belge Düzeni Bazı kamu kurumları ve firmalar taşıt tanıma, müşteri tanıma vb.
sistemler kullanılarak veya özel anlaşmaya dayanarak daha sonra alacakları
akaryakıtın bedelini peşin ödeyip faturasını düzenletmek şeklinde de anlaşma
yapabilmektedirler. Bedeli peşin ödenip faturası düzenlenmiş bulunan satışlarla
ilgili olarak bilahare taşıtlara yapılacak akaryakıt teslimlerinde, pompalara
bağlı ödeme kaydedici cihazlardan otomatik olarak
çıkacak fişlerin daha önce düzenlenmiş bulunan faturalarla ilişkilendirilmesi
gerekmektedir. Buna göre dağıtım şirketleri ve/veya akaryakıt istasyon işletmelerinin
bedelini peşin tahsil ederek düzenlemiş oldukları faturalara eklenmek üzere,
her ayın sonu itibariyle o ay içerisinde yapılan satışlara ilişkin olarak (Bu
tebliğin (2) numaralı bölümünde belirtildiği şekilde) iki örnek liste
hazırlayacaklardır. Söz konusu listeler işletmelerce, imzalanıp kaşelendikten sonra bir örneği daha önce düzenlenmiş
bulunan faturanın işletmede kalan nüshasına eklenecek, diğer örneği de
faturanın ilk nüshasına eklenmek üzere alıcıya verilecektir. Akaryakıt
teslimi sırasında otomatik olarak çıkan fişler, bu tebliğin (2) numaralı
bölümünde belirtildiği şekilde akaryakıt istasyonu işletmelerince iptal edilerek, adına fatura düzenlenen kişi veya
kuruluşlarca saklanacaktır. Dağıtım şirketleri ve/veya akaryakıt istasyon işletmeleri ile
alıcılar arasındaki anlaşmanın, satılacak akaryakıtın miktarı itibariyle
yapıldığı hallerde, önceden düzenlenen faturada yazılı tutar ile bu faturaya
istinaden yapılan akaryakıt teslimlerine ilişkin ödeme kaydedici cihaz
fişlerinde yazılı tutarların toplamı arasında (akaryakıtın teslim edildiği
tarihlerdeki birim fiyatının farklı olması dolayısıyla) farklılık olması
durumunda, muhasebe kayıtlarında fatura üzerinde yazılı tutar esas
alınacaktır. 4- Tankerlerden
Yapılan Akaryakıt Satışları İstasyon dışında müşterinin istediği mahalde teslim edilmek
üzere tankerlerle taşınan veya taşıttırılan akaryakıt satışlarında aşağıda
belirtildiği şekilde işlem yapılacaktır. a) Pompadan akaryakıt alınabilmesi için taşıtın plaka
numarasının veya alıcıya ilişkin bilgilerin ödeme kaydedici cihaza girilmesi
zorunlu olduğundan, tankere dolum yapılırken satış yapılacak müşterilere ait
plaka no (plakası yoksa “PLAKASIZ” ifadesi yazılacaktır) ve ad-soyad/unvan (unvan bilgilerinin kısaltılarak yazılması
mümkündür) bilgileri girilecek ve satılan akaryakıtın cins miktar ve
tutarlarını gösterecek şekilde her bir müşteri için ayrı ayrı
ödeme kaydedici cihaz fişi düzenlenecektir. b) Ödeme kaydedici cihaz fişlerinde görülen müşterilerin her
biri için Vergi Usul Kanununa göre sevk irsaliyesi düzenlenecek ve araçta bir
örneği bulundurulacaktır. c) Düzenlenen ödeme kaydedici cihaz fişleri akaryakıtın teslimi
anında müşteriye verilecektir. d) Müşterinin ödeme kaydedici cihaz fişinde gösterilen miktardan
daha az akaryakıt alması halinde alınmayan akaryakıtın karşılığı olarak; - Müşterinin gelir, kurumlar veya katma değer vergisinden dolayı
mükellefiyetinin bulunması halinde, müşteri tarafından akaryakıt istasyonu
işletmecisi adına iade amacıyla fatura (serbest meslek erbabı ise serbest
meslek makbuzu), - Müşterinin, gelir, kurumlar veya katma değer vergisinden
dolayı mükellefiyetinin bulunmaması halinde ise akaryakıt istasyonu
işletmecisi tarafından Vergi Usul Kanununun 234 üncü maddesinde belirlenen
asgari bilgileri ve müşterinin imzasını içerecek şekilde gider pusulası
(gelir vergisi tevkifatı yapılmaksızın), düzenlenecektir. Bu şekilde düzenlenen fatura, serbest meslek makbuzu veya gider
pusulalarının üzerinde, ilgili ödeme kaydedici cihaz fişinin tarih ve
numarası ile iade edilen akaryakıta ilişkin katma değer vergisi (satış
bedelinden ayrı olarak) gösterilecektir. e) Müşteriler tarafından alınmayan ve yukarıda belirtildiği
şekilde belgelenen akaryakıt, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın akaryakıt
istasyonundaki tanka boşaltılacaktır. 5- Test ve
Sevk Amaçlı Alımlar Akaryakıt istasyonlarındaki pompalardan, taşıtlara yapılan
satışların dışında test ve sevk amaçlı akaryakıt alımları da olabilmektedir.
Pompalardan test amaçlı bir alım olduğu takdirde fişin plaka bilgisi bölümüne
“TEST” ibaresi girilerek akaryakıt alımı gerçekleştirilecek ve testin
tamamlanmasını müteakip alınan akaryakıt tanka boşaltılacaktır. Aynı mükellefin diğer istasyonları veya depolarına sevk edilmek
üzere pompalardan bir alım yapıldığı takdirde fişin plaka bilgisi bölümüne
“SEVK” ibaresi ile birlikte taşımanın yapılacağı aracın plaka numarası ve
taşınacak yerin adı girilecektir. Pompalardan gerçekleştirilecek sevk amaçlı
alımlar, yalnızca birden fazla istasyona veya depoya sahip akaryakıt
istasyonu işletmecilerinin bu depo veya istasyonları arasında
gerçekleştirecekleri sevkiyatlara yönelik olarak
yapılabilecek, bunun dışında pompalardan sevk amaçlı herhangi bir çıkış
yapılamayacaktır. Sevk yapılacak yer için ayrıca Vergi Usul Kanununa göre
sevk irsaliyesi düzenlenecektir. 6- Yanlış
Plaka Numarası Girilmesi Ödeme kaydedici cihazların hafıza ünitelerinin silinemez ve
değiştirilemez özellikte olması sebebiyle pompalara bağlı ödeme kaydedici
cihazlar kullanılmak suretiyle düzenlenen fişler üzerinde yer alan yanlış plaka
bilgilerinin cihaz üzerinden düzeltilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle yanlış plaka bilgisi ihtiva eden ödeme kaydedici
cihaz fişlerinin düzeltilmesi için, hatalı fiş iptal edilerek bunun yerine
Vergi Usul Kanununa göre fatura düzenlenmesi gerekmektedir. Düzenlenecek
faturanın üzerinde iptal edilen ödeme kaydedici cihaz fişinin tarih ve numarası
da yer alacaktır. Hatalı fiş, istenildiğinde ibraz edilmek üzere akaryakıt
istasyonu işletmecisi tarafından faturanın ikinci nüshasına eklenmek suretiyle
saklanacak, söz konusu hatalı işlemlerin
sık olması veya tereddüt uyandırması halinde ilgili mükellef hesapları
incelemeye alınacaktır. Şu kadar ki bahse konu düzeltme taleplerinin Vergi
Usul Kanununun 219 uncu maddesinde hükme bağlanan kayıt nizamına ilişkin
süreler içerisinde yapılması ve bu süreler içinde yapılmayan düzeltme
taleplerinin dikkate alınmaması gerekmektedir. Yanlış plaka numarası ihtiva eden ödeme kaydedici cihaz fişi
düzenlediği ve bunları yukarıda belirtildiği şekilde düzeltmediği tespit
edilen mükelleflere her bir tespit için ayrı ayrı
olmak ve mükellef grupları dikkate alınmak suretiyle Vergi Usul Kanununun
352/II-7 maddesine göre ikinci derece usulsüzlük cezası kesilecektir. 7- Ödeme
Kaydedici Cihazlardan “X” , “Z” ve
“Mali Hafıza” Raporlarının Alınması Ödeme Kaydedici cihazlardan teknik ve fonksiyonel özelliklerinin
gereği olarak “X”, “Z” ve “Mali Hafıza” raporlarının alınması mümkün
bulunmaktadır. Bu raporlardan “X” raporunda gün içi, “Z” raporunda gün sonu,
“Mali Hafıza” raporunda ise geçmiş günlere dair (günlük, aylık, yıllık veya
belirli tarih aralıkları itibariyle) bilgiler yer almaktadır. Akaryakıt pompalarına bağlı ödeme kaydedici cihazlardan alınacak
raporlar hakkında aşağıdaki açıklamaların yapılması uygun görülmüştür. -
“Z” raporları günlük kapanış raporu olup günlük hafızayı sıfırlamakta ve
toplam bilgileri mali hafızaya atmaktadır. Her “Z” raporu mali hafızada yer
işgal ettiğinden günde birkaç defa “Z” raporu alınması, mali hafızaların
normalden çok önce dolması sonucunu doğurmakta ve işletmelere ilave bir
maliyet getirmektedir. Bu
nedenle “Z” raporlarının, günde bir defa (çalışma saati sonu itibariyle) ve
gece saat 24:00’e kadar alınması esas olmakla birlikte, bu raporların devamlı
çalışan akaryakıt istasyonu işletmelerince tutarlılık ilkeleri çerçevesinde
saat 24:00’den sonra (sabah saat 09:00’u geçirmemek şartıyla) alınması da
mümkün bulunmaktadır. Bu şekilde saat 24:00 den sonra alınan “Z” raporlarında
yer alan hasılat, bir önceki günün hasılatı olarak kayıtlara alınacaktır. - Pompacıların vardiya değişimi, işletme içi kontroller veya
benzeri sebeplerle gün içinde herhangi bir saatte rapor alınması gereken
durumlarda “X” raporu alınacaktır. Bu raporlar bilgi amaçlı olup mali
hafızada yer işgal etmediğinden gün içinde birden fazla alınmasında bir
sakınca bulunmamaktadır. Ancak vardiya değişiminin ertesi güne taşması
halinde arada “Z” raporu alınması gerekeceğinden ilki gün sonunda “Z” raporu alınmadan hemen
önce ikincisi vardiya değişimi anında olmak üzere iki adet “X” raporu
alınması gerekmektedir. - Denetim amaçlı olarak geçmişe dair bilgi
istenmesi halinde ise mali hafıza raporu alınacaktır. Söz
konusu raporların nasıl alınacağı cihazla birlikte işletmelere teslim edilen
ödeme kaydedici cihaz kullanma kılavuzlarında yer almaktadır. Tebliğ olunur. |
||||||