Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TÜRK
GIDA KODEKSİ GIDA
MADDELERİNDE PESTİSİT KALINTILARININ RESMİ
KONTROLÜ İÇİN NUMUNE ALMA METOTLARI TEBLİĞİ (TEBLİĞ
NO: 2006/51) Amaç MADDE
1- (1) Bu Tebliğin amacı
gıda maddelerinde bulunan pestisit kalıntılarının resmi
kontrolü için gıda maddelerinden numune alma metotlarını belirlemektir. Kapsam MADDE
2- (1) Bu Tebliğ, gıda
maddelerinde bulunan pestisit kalıntılarının resmi
kontrolleri için numune alma metodunu ve resmi kontrollerde kullanılan analiz
metotları için numune hazırlanmasını ve kriterlerini kapsar. Canlı hayvan ve diğer hayvan ürünleri ile
ilgili örnekleme stratejilerini, örnekleme seviyelerini ve sıklığını
kapsamaz. Hukuki dayanak MADDE
3- (1) Bu Tebliğ,
16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk
Gıda Kodeksi Yönetmeliği”ne göre hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE
4- (1) Bu Tebliğde
geçen; a) Analitik kısım: Kalıntı
konsantrasyonunun doğru olarak ölçülmesini sağlayacak miktarda, analitik
numuneden alınan temsili miktardaki kısmı, b) Analitik numune: Numune
alma hatası en az olacak şekilde analitik kısımları elde etmek amacı ile
analiz edilecek ürüne ait kısmın ayrılarak; karıştırma, öğütme, parçalama ve diğer işlemleri takiben analiz için laboratuvar numunesinden hazırlanan numuneyi, c) Birincil numune/İnkremental
numune: Partinin bir yerinden alınan bir veya daha
fazla birimi ç) Birim:
Birincil numunenin tümünü veya bir kısmını oluşturmak üzere çekilecek olan,
bir parti içerisindeki en küçük bağımsız kısmı, d) Laboratuvar
numunesi: Paçal numuneyi temsil edebilecek miktardaki numunenin laboratuvara gönderilen veya laboratuvar
tarafından kabul edilen miktarını, e) MRL: Maksimum kalıntı limitlerini, f) Numune alma aleti: Birimi; paçal
materyalden, ambalajın içinden veya et ve kanatlı etinde birincil numune için
fazla olan parçayı ayırmak amacıyla kullanılan
kepçe, taşıyıcı, bıçak ve benzeri araç ve gereçler ile laboratuvar
numunesinin paçal numuneden hazırlanmasında veya analitik kısmın analitik
numuneden hazırlanmasında numune kapları da dahil olmak üzere kullanılan
araçları, g) Numune büyüklüğü:
Numuneyi oluşturan birim sayısı veya miktarını, ğ) Paçal numune: Et ve
kanatlı eti dışındaki ürünler için, partiden alınmış olan birincil
numunelerin birleştirilmesi ve çok iyi karıştırılması ile elde edilen
numunedir. Et ve kanatlı eti için ise, tek bir birincil numune paçal numune olarak kabul
edilir. h) Parti: Bir seferde teslim edilen veya üretilen ve numuneyi alan kişi tarafından orijin, üretici, çeşit,
ambalajlayıcı, ambalaj tipi, işaretleme, yükleyici gibi özelliklerinin aynı
olduğu bilinen veya öngörülen gıda maddesinin miktarını, ı) Şahit
numune: İtiraz durumu için paçal
numuneden eş zamanlı olarak ayrılan numuneyi ifade eder. İtiraz durumunda
paçal numune en az iki katı kadar alınır. i) Şüpheli parti: Herhangi bir nedenle maksimum kalıntı
limitlerini aşacak düzeyde pestisit
kalıntısı içerdiğinden şüphelenilen partiyi, ifade eder. Genel hükümler MADDE 5- (1) Numune alma: a) Numune, resmi olarak
yetkilendirilmiş kişiler tarafından alınmalı ve usulüne uygun olarak laboratuvara gönderilmelidir. b) Analiz sonucunu
etkileyeceğinden, numune alma işleminin tüm aşamalarında, numunelerin kontaminasyonu ve zarar görmesini engelleyecek önlemler
alınmalıdır. c) Alınan numunenin partiyi tam olarak
temsil ettiğinden emin olunmalıdır. (2) Birincil numunelerin toplanması: Partiden alınması gereken minimum
birincil numune sayısı EK-1’e, kırmızı et ve kanatlı eti partisinin şüpheli
olması durumunda alınması gereken minimum birincil numune sayısı ise EK-2’ye
uygun olmalıdır. Her bir birincil numune, mümkün olduğunca partinin rasgele
kısımlarından alınmalıdır. Birincil numuneler, partiden laboratuvar
numunesi oluşturulmasını sağlayacak miktarda alınmalıdır. (3) Paçal numunenin hazırlanması: a)
Paçal numunenin
hazırlanmasında kırmızı et ve kanatlı eti için uygulanacak işlem EK-3’e uygun
olmalıdır. Her bir birincil numune ayrı bir paçal numune olarak
değerlendirilmelidir. Bitkisel ürünler, yumurtalar ve süt ürünlerinden numune
alma işlemleri EK-4 ve EK-5’e uygun olmalıdır. b)
Paçal numuneyi
oluşturmak amacıyla karıştırma ve birleştirme işleminin yapılmasının mümkün
olmadığı veya paçal numunenin alt birimlerinin karıştırılması sırasında
birimlerin zarar görmesinin kalıntı miktarını etkilediği veya büyük
birimlerin tek bir homojen kalıntı dağılımı sağlayacak kadar
karıştırılamadığı durumlarda; birincil numunenin alınışı ile aynı anda,
rasgele biçimde laboratuvar paralel numuneleri
alınmalıdır. Bu durumda, analiz sonuçlarının ortalaması alınarak geçerli
analiz sonucu belirlenmelidir. (4) Laboratuvar numunesinin hazırlanması: Laboratuvar numunesinin hazırlanmasında, paçal numune, laboratuvar numunesi için gereken miktardan daha fazla
ise, temsil eden miktarı sağlayacak şekilde bölünmelidir. Bölme işlemi uygun
boyutlarda küçültülerek veya dörde bölünerek yapılmalıdır. Ancak bu aşamada
taze bitki ürünleri veya bütün yumurtalar kesilmemeli veya kırılmamalıdır.
Gerek görülürse, bu aşamada laboratuvar paralel
numuneleri hazırlanmalıdır. Laboratuvar numuneleri
için gereken minimum miktarlar EK-3, EK-4 ve EK-5’e uygun olmalıdır. (5) Numune
kaydının tutulması: Numune alan kişi, partinin orijini ve yapısını,
sahibini, tedarikçisini veya taşıyıcısını; numunenin alınma tarih ve yerini
ve gerekli diğer bilgileri kaydetmek zorundadır. Önerilen numune alma
metodundan yapılan her sapma kaydedilmelidir. Her bir numuneye bu kaydın
imzalı bir kopyası iliştirilmeli, bir kopyası da numuneyi alan kişi
tarafından saklanmalıdır. Resmi kontroller için alınan her numune alındığı
yerde mühürlenmelidir. Numune alma kaydının bir nüshası, mal sahibi veya
temsilcisine verilmelidir. (6)
Numunenin laboratuvara gönderilmesi: Numune
kapları, kontaminasyonu ve numunenin zarar
görmesini önleyecek ve sızıntı yapmayacak, numune ile etkileşmeyecek
nitelikte olmalıdır. Kap sıkıca kapatılmalı, güvenli bir biçimde
etiketlenmeli ve numune alma kaydı da kaba iliştirilmelidir. Numune, laboratuvara mümkün olan en kısa sürede ulaştırılmalıdır.
Nakil sırasında bozulma önlenmelidir. Taze numuneler serin ortamda tutulmalı,
donmuş numunelerin donmuş halleri muhafaza edilmelidir. Kanatlı eti ve
kırmızı et numuneleri laboratuvara gönderilmeden
önce dondurulmalı ve bozulma olmadan laboratuvara
ulaştırılması sağlanmalıdır. (7) Analitik
numunenin hazırlanması: Laboratuvar numunesinin laboratuvara
ulaşma tarihi ve miktarı numune alma formuna kayıt edilmelidir. Bu aşamadan
sonra analitik numune en kısa sürede hazırlanmalıdır. Sert çekirdekli
meyvelerin çekirdeklerinde olduğu gibi analize alınmayacak kısımlar
ayrılmalı, ancak ayrılmış bu parçaların ağırlıkları da hesaplamalarda mutlaka
dikkate alınmalıdır. (8) Analitik kısmın hazırlanması ve depolanması: Analitik kısımların hazırlanmasında, temsili analitik
kısımların alınabilmesi için analitik numune öğütülmeli ve iyice
karıştırılmalıdır. Analitik kısmın miktarı analitik metoda ve numunenin
hazırlanma şekline göre belirlenmelidir. Öğütme ve karıştırma metotlarının
kaydı tutulmalı ve bu metotlar, analitik numunede bulunan kalıntı miktarında
değişikliğe yol açmamalıdır. Gerekli durumlarda olumsuzlukları en aza
indirmek amacıyla analitik numune özel koşullarda işleme tabii tutulmalıdır.
Uygulanacak işlem kalıntı miktarını etkileyecekse ve pratik alternatif bir
metot yok ise, analitik kısım bütün birimlerden veya birimlerden alınmış
parçalardan oluşabilir. Bu nedenle analitik kısım birkaç birim veya parçadan
oluşuyorsa, bu kısım analitik numuneyi tam temsil edemeyeceğinden, yeterli
miktarda paralel numune de analize alınmalı ve ortalama değerdeki sapmalar
gösterilmelidir. Analitik kısımlar analizden önce depolanacaksa, depolama
metodu ve süresi kalıntı sonucunu etkilemeyecek biçimde seçilmelidir. Açıklayıcı
hükümler MADDE 6- (1)
Parti: a) Yüklemenin birden fazla partiden oluştuğu ve bu
partilerin tanımlanabildiği durumlarda her bir parti ayrı
değerlendirilmelidir. b) Büyük hacimli
yüklemelerde her bir partinin miktarı ya da sınırı
açıkça tespit edilemiyorsa, bir seri vagon, kamyon, tekne ve benzeri ayrı bir
parti olarak değerlendirilebilir. c) Bir yükleme bir
veya daha fazla partiden oluşabilir. ç) Bir parti sınıflandırma veya imalat
işlemleri için karıştırılabilir. (2) Birincil
numune: a) Birincil
numunenin alındığı yer partiden rasgele seçilmelidir, ancak bu fiziksel
olarak mümkün değilse partinin ulaşılabilen kısımlarından rasgele alınır.
Birincil numune için alınması gereken birim sayısı, laboratuvar
numunesi için gereken minimum sayı ve miktar olarak belirlenmelidir. b) Birincil numuneler
yükleme veya boşaltma sırasında alınıyorsa, numune alma yeri ve zamanı
belirlenmelidir. c) Bitki, yumurta ve süt
ürünlerinde bir partiden birden fazla birincil numune alındığında, her bir
birincil numune paçal numuneye yaklaşık aynı miktarlarda katılmalıdır. ç) Birincil
numunelerin toplanması ve paçal numunelerin hazırlanması sırasında; 1 - Birimlerin büyük birimler halinde
olması veya homojen kalıntı dağılımı sağlayacak kadar karıştırılamayacağı
durumlarda, 2 - Yumurta ve yumuşak
meyve gibi karıştırıldığında numunenin zarar göreceği ve kalıntı miktarının
etkileneceği durumlarda, 3 - Karıştırma ve birleştirme işleminin yapılmasının
mümkün olmadığı durumda veya paçal numunenin alt birimlerinin karıştırılması
sırasında birimlerin zarar görmesi durumunda, birincil numunenin alınışı ile aynı anda, rasgele
biçimde laboratuvar paralel numuneleri alınmalıdır.
Bu durumda analiz sonucunu, geçerli analiz sonuçlarının ortalaması belirler. d) Kırmızı
et ve kanatlı eti partisinde EK-3 de yer alan alt birimler belirtilmediği
sürece birincil numuneyi oluşturmak amacıyla birimler bölünemez ve
parçalanamaz. (3) Paçal numune: a) Paçal numune, birincil
numunelerin karıştırılması ile elde edilmelidir. b) Paçal numune;
bitkisel ürünler, yumurta ve süt
ürünlerinde 1 den c) Birincil numuneler paçal numuneden
tüm laboratuvar numunelerinin alınmasını sağlayacak
miktarda olmalıdır. (4) Birim: Ürün gruplarına göre birimler
aşağıdaki şekilde oluşturulabilir: a) Çok küçük olanlar
hariç olmak üzere taze meyve ve sebzelerde, her bir tam meyve, sebze veya bunların
doğal salkımlarıdır. b) Birimler numune alma
aleti kullanılıyor ise, materyale zarar vermeden oluşturulmalıdır. c) Büyük hayvanlarda
hayvanın parçaları veya organları belirtilen kısmı veya organın tümü veya bir
kısmı birimi oluşturur. Organ kısımları, birimi oluşturmak için kesilebilir. ç) Küçük
hayvanlarda, her bir hayvanın tamamı veya bir parçası veya organı birimi
oluşturabilir. Kalıntı miktarının etkilenmemesi amacıyla bu aşamada alınacak
birimlerinin hayvanın diğer organları ve numune alma araçları ile etkileşimi
olmamalıdır. d) Yumurtalar, taze
sebze ve meyveler analitik numune oluşturma aşamasına kadar kesilmemeli ve
kırılmamalıdır. e) Tüm ürünlerin
ambalajlanmış materyallerinde farklı paketlerin en küçüğü birim olarak
alınmalıdır. En küçük paketin çok büyük olması halinde paçal olarak numune
alınmalıdır. En küçük paketin çok küçük olduğu durumlarda paketlerin içinde
bulunduğu ambalaj, birim olarak kabul edilmelidir. f) Birincil numune
olamayacak kadar büyük hacimli paketlerde ve paçal materyalde birimler numune
alma aleti ile oluşturulmalıdır. (5) Laboratuvar
Numunesi: a) Laboratuvar numunesi
paçal numunenin bir bölümü veya tamamı olabilir. b) Kırmızı et
ve kanatlı eti partisinde laboratuvar numunesi için
EK-3’de yer alan alt birimler belirtilmediği sürece; laboratuvar
numunelerini oluşturmak amacıyla birimler bölünemez ve parçalanamaz. c) Gerek görüldüğü
takdirde, laboratuvar paralel numuneleri
hazırlanmalıdır. (6)
Analitik Numune: Analitik numunenin hazırlanması, maksimum
kalıntı limitlerinin belirlenmesinde kullanılan işlemi yansıtmalıdır. Bu
durumda analiz edilecek ürün, normal olarak tüketilmeyen kısımları da
içerebilir. (7) Numune Alma Aleti: Numune alma ve numune hazırlamanın
gerekli aşamalarında numune alma araçları kullanılmalıdır. (8) Şahit numune: a) Şahit numune alımında birincil
numunenin alımında izlenen yöntem uygulanır. b) Laboratuvar analiz sonucuna itiraz, analiz için laboratuvar numunesi alım aşamasında yazılı başvuru ile
yapılır. Laboratuvar numunesi ve şahit numune eş
zamanlı olarak analize gönderilir. c) Laboratuvar
numunesi analiz sonucunun olumsuz olması durumunda şahit numune analiz sonucu
esas alınır. Bunun dışında herhangi bir itiraz hakkı söz konusu değildir. Avrupa Birliğine uyum
MADDE 7- (1) Bu Tebliğ, 2002/63/EC
sayılı “Bitkisel ve Hayvansal Gıda Maddelerinde Pestisit
Kalıntılarının Resmi Kontrolü İçin Numune Alma Metotları” Komisyon Direktifi
dikkate alınarak Avrupa Birliği’ne uyum çerçevesinde hazırlanmıştır. Denetim
MADDE
8- (1) Bu Tebliğe ait
hükümler; 05/06/2004 tarih ve 25483
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5179 sayılı
“Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun”a göre Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca
denetlenir. Geçici
Madde 1- (1) Halen
faaliyet gösteren ve bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerden resmi
kontroller için numune alan ve analizi yapan kurum ve kuruluşlar 6 ay
içerisinde bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadırlar. Yürürlük MADDE
9- (1) Bu Tebliğ yayımı
tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE
10- (1) Bu Tebliğ
hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür. EK-1
Bir
Partiden Alınması Gereken En Az Birincil Numune Sayısı
Parti
Ağırlığına Bağlı Olarak Alınması Gereken Birincil
Numune Sayısı
Partinin
Paketlerden Oluştuğu Durumlarda Alınması Gereken Birincil Numune Sayısı
EK- 2
Kırmızı Et veya Kanatlı Eti Partisinde Bir Adet
Uygun Olmayan Numuneyi Verilen Olasılıkta Bulmak İçin Rasgele Seçilecek Birincil Numune Sayısı
Tablo rasgele numune alımını varsayar. Resmi
denetimlerde alınan birincil
numune sayısının yanında olasılık verilir. Belirtilen numune sayısı toplamı
tüm partinin % 10’undan fazla olması durumunda, alınması gereken birincil numune sayısı aşağıdaki
şekilde hesaplanır. n= no
/ ( ( 1 +( n0 –1) )/N) Burada: n = alınacak en az birincil numune sayısını, n0= Ek-2’de
verilen birincil numune sayısını, N= partide bir birincil numuneyi oluşturabilecek
birim sayısını ifade eder. Tek bir birincil numune alındığında, uygun
olmayan kalıntının tespit olasılığı, uygun olmayan kalıntı rastlantı oranıyla
aynıdır. Tam olarak
veya alternatif olasılıklar için veya farklı bir uygun olmayan rastlantı oranı için, alınması gereken
numune sayısı aşağıdaki gibi hesaplanır. 1
– p = ( 1-i )n Burada: P*=
olasılık, i*= partideki uygun olmayan
kalıntı rastlantı oranını, n=numune
sayısını ifade eder. *=p ve i her ikisi de % olarak değil, oransal olarak ifade
edilmiştir. EK-3
Kırmızı Et ve Kanatlı Eti Partisinde
Birincil Numunenin Tanımı ve Laboratuvar Numunesinin Minimum Miktarının Belirlenmesi
EK- 4
Bitkisel Ürünlerde Birincil Numunenin
Tanımı ve Laboratuvar Numunesinin Minimum
Miktarının Belirlenmesi
* Birim değeri pahalı bir üründen daha az
laboratuvar numunesi alınabilir, fakat bunun nedeni
numune alma kayıtlarında belirtilmelidir. EK-5
Yumurta ve Süt Ürünlerinde Birincil
Numunenin Tanımı ve Laboratuvar Numunesinin Minimum
Büyüklüğünün Belirlenmesi
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||