Sanayi ve Ticaret
Bakanlığından : MAKİNA EMNİYETİ YÖNETMELİĞİ (98/37/AT) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve
Tanımlar Amaç MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, makinaların, gerektiği
gibi kurulduğunda, bakımı yapıldığında ve kendinden beklenen amaçlar
doğrultusunda kullanıldığında, sadece insan sağlığına ve güvenliğine ve söz
konusu ise, evcil hayvanlara ve mallara zarar vermemeleri halinde piyasaya
arz edilmelerini ve hizmete sokulmalarını teminen,
Ek I’de belirtildiği gibi tasarım ve imalat aşamasında
uyulması gereken temel emniyet şartları ile takip edilmesi gereken uygunluk
değerlendirme prosedürlerini ve uygunluk değerlendirmesi yapacak onaylanmış
kuruluşların görevlendirilmesinde dikkate alınacak asgari kriterleri
belirlemektir. Kapsam MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, aşağıda
belirtilenler hariç, makinaları kapsar. Ayrıca bu
Yönetmelik, makinaların arıza veya kötü çalışma
durumlarında, bunların etkisine maruz kalan insanların güvenliğine ve
sağlığına yönelik riskleri bertaraf etmeye yönelik bir güvenlik fonksiyonunu
yerine getirmek üzere piyasaya arz edilen emniyet parçalarını da kapsar. (2) Kapsam dışı olan makinalar
ve emniyet parçaları aşağıda belirtilmiştir. a) Yüklerin kaldırılması ve indirilmesi için kullanılan makinalar hariç, güç kaynağı sadece doğrudan uygulanan
kol gücü ile çalışan makinalar, b) Tıbbi cihazlar, c) Fuar alanlarında ve/veya eğlence parklarında kullanılan özel makinalar, ç) Buhar kazanları, tanklar ve basınçlı kaplar, d) Özellikle nükleer amaçlar için tasarımlanmış veya hizmete
konulmuş ve bozulmaları halinde radyoaktivite yayan makinalar, e) Bir makinanın parçasını teşkil eden
radyoaktif kaynaklar, f) Ateşli silahlar, g) Benzin, mazot, parlayıcı sıvılar ve tehlikeli maddeler için
depolama tankları ve boru hatları, ğ) Sadece yolcuların hava veya karayolu, demiryolu veya su yolu
şebekeleriyle taşınmasına mahsus araçlar ve bunların römorkları ile eşyanın
hava ve kara yolu veya demiryolları ve su yolları şebekeleriyle taşınması
için tasarlanmış araçlar ve bunların römorkları. (Maden çıkarma sanayinde
kullanılan araçlar kapsam dışı değildir), h) Denizde hareket eden vasıtalar ve seyyar açık deniz
tertibatları ile bunların üzerindeki teçhizatlar, ı) Teleferikler dahil kişilerin kamuya açık veya özel
taşınmalarına mahsus kablolu taşıma hatları, i) Tarım veya orman traktörleri (74/150/AT - Tekerlekli Tarım ve
Orman Traktörleri Tip Onayı Yönetmeliğinde tanımlanan), j) Askeri amaçlarla veya emniyeti sağlamak amacıyla özel olarak tasarlanmış
ve inşa edilmiş makinalar, k) 15 dereceden daha fazla bir eğimle yerleştirilmiş sabit
raylar arasında hareket eden bir kabine sahip insan ve eşyaların taşınmasına
mahsus asansörler ile madenlerde kullanılan cevher asansörleri, tiyatro
asansörleri ve insan ve/veya yük kaldırmak için kullanılan şantiye asansörleri, l) Üzerlerinde küçük dişlilerin hareket ettiği ray kullanan
insan taşıyıcı araçlar. (3) Makinalar veya emniyet parçaları
için, bu Yönetmelikte atıfta bulunulan risklerin kısmen veya tamamen özel
yönetmelikler kapsamında yer alması halinde, bu Yönetmelik, bu tür makinalar veya emniyet parçaları ve bu tür riskler için,
bu özel yönetmeliklerin uygulanması için geçerli değildir. (4) Makinalar için, risklerin esas
itibariyle elektrikten kaynaklandığı durumlarda, bu tür makinalar,
münhasıran Belirli Gerilim Sınırları Dahilinde Kullanılmak Üzere Tasarlanmış
Elektrikli Teçhizat İle İlgili Yönetmelik (73/23/AT) kapsamına girer. Dayanak MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik; a) 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik
Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanuna dayanılarak ve b) Avrupa Birliğinin 98/37/EC direktifine
paralel olarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte
geçen; a) Bakanlık: Sanayi ve
Ticaret Bakanlığını, b) Emniyet Parçaları: Değiştirilebilir teçhizat olmamak
kaydıyla, bir güvenlik fonksiyonu gerçekleştirmek üzere piyasaya arz edilen
ve arızalanması veya hatalı çalışması durumunda, maruz kalan şahısların
sağlık ve emniyetinin tehlikeye girdiği parçayı, c) Komisyon: Avrupa Komisyonunu, ç) Makina: En az bir parçası, uygun
çalıştırıcı, kumanda ve güç devreleri vasıtasıyla hareket eden muhtelif parça
ve gruplardan oluşan, malzemeyi işlemeye, taşımaya veya ambalajlamaya yarayan
gereçleri; tek başına kullanıldığında ulaşılan amacı sağlamak için, tek bir
bütünmüş gibi çalışmak üzere düzenlenen ve kontrol edilen makinalar
grubunu, yedek parça veya gereç olmamak kaydıyla, bir makinaya
veya muhtelif makinalar grubuna veya bir traktöre
kullanıcı tarafından monte edilmek üzere piyasaya arz edilen ve bir makinanın fonksiyonunu değiştiren değiştirilebilir
teçhizatı, d) Müsteşarlık: Dış Ticaret Müsteşarlığını ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Temel Güvenlik Kuralları
ve Standardlar Temel güvenlik kuralları MADDE 5 – (1) Bu Yönetmeliğin kapsamına giren makinalar
ve emniyet parçaları Ek I’de belirtilen temel
sağlık ve emniyet kurallarını yerine getirmek zorundadır. Standardlara uygunluk MADDE 6 – (1) Standardlara
ilişkin hükümler aşağıda belirtilmiştir. a) Uyumlaştırılmış ulusal bir standardın temel güvenlik
kurallarından bir veya birden fazlasını kapsaması durumunda, bu standarda
uygun olarak imal edilmiş makinaların veya emniyet
parçalarının ilgili temel kurallara uygun oldukları kabul edilir.
Uyumlaştırılmış ulusal standardların isimleri ve
numaraları Bakanlık tarafından Resmî Gazete’de yayımlanır. Bakanlık bu
bilgileri Komisyona iletmek üzere Müsteşarlığa bildirir. b) Bakanlık, uyumlaştırılmış Avrupa standardının bulunmadığı
durumlarda, Ek I’de yer alan asgari güvenlik ve
sağlık kurallarının gerektiği şekilde uygulanması için önemli ve uygulanmasıyla
ilgili olduğu kabul edilen mevcut ulusal standardlar
ve teknik şartnameler hakkında ilgili taraflara bilgi vermek için gerekli
tedbirleri alır. c) Bakanlık, bu maddenin
(a) bendinde belirtilen uyumlaştırılmış Avrupa standardlarının
5 inci maddede belirtilen güvenlik kurallarını tamamen sağlamadığını tespit
etmesi durumunda, konuyu Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona bildirir.
Komisyonun konu üzerinde yapacağı değerlendirmeyi müteakip, Komisyon söz
konusu uyumlaştırılmış Avrupa standardının veya bunu uyumlaştıran
uyumlaştırılmış ulusal standardın yayından çekilmesi gerektiğini bildirmesi
halinde, Bakanlık söz konusu uyumlaştırılmış ulusal standardı Resmî Gazete
yayımlanan listeden çıkarır. ç)
Bakanlık uyumlaştırılmış standardların hazırlanması
ve izlenmesi işleminde ulusal seviyede sosyal tarafların katılımını
sağlayacak gerekli tedbirleri alır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Uygunluk Değerlendirme
Prosedürleri ve CE Uygunluk İşareti Uygunluk değerlendirme prosedürleri MADDE 7 – (1) İmalatçı veya
Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, imal edilen makinaların
ve emniyet parçalarının bu Yönetmeliğe uygun olduğunu belgelemek üzere, Ek
II(A) veya Ek II(C)’ye göre AT Uygunluk Beyanı düzenler. İlaveten, sadece makinalar için geçerli olmak üzere, İmalatçı veya Türkiye’de yerleşik yetkili
temsilcisi makinaların üzerine 8 inci maddede belirtilen CE uygunluk işaretini iliştirir. (2) İmalatçı veya Türkiye’de yerleşik
yetkili temsilcisi, makinaları piyasaya arz etmeden önce
aşağıdaki hususları yerine getirmek zorundadır; a) Makinaların Ek IV’de
verilen listede yer almaması halinde, Ek V’de
belirtilen AT Uygunluk Beyanı düzenler. b) Makinaların EK IV’de
verilen listede yer alması ve imalatçının 6 ncı Maddede
belirtilen standardlarla uymaması veya kısmen
uyması veya böyle bir standardın mevcut olmaması halinde, Ek VI’da belirtilen AT Tip İncelemesi prosedürü için makinanın bir örneğini verir. c) Makinaların Ek IV’te
verilen listede yer alması ve 6 ncı maddede
belirtilen standardlara göre imal edilmiş olması
halinde; 1) Ek VI’da belirtilen dosyayı düzenleyerek
onaylanmış kuruluşa sunar ve onaylanmış kuruluş dosyanın alındığını en kısa
zamanda yazılı olarak teyit eder ve dosyayı muhafaza eder veya 2) Ek VI’da belirtilen dosyayı
onaylanmış kuruluşa sunar ve onaylanmış kuruluş sadece 6 ncı
maddede atıfta bulunulan standardların doğru
uygulanıp uygulanmadığını belirleyerek, bu bendin (1) numaralı alt bendinde belirtilen
dosyanın yeterliliğini kanıtlayan bir belge düzenler veya 3) Ek VI’da belirtilen AT Tip
İncelemesi için makinanın bir örneğini verir. ç) Bu maddenin ikinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt
bendinin geçerli olduğu durumlarda, Ek VI’nın 5 ve
7 numaralı paragraflarının ilk
cümlelerindeki hükümler, (2) numaralı alt bendinin geçerli söz konusu olduğu
durumlarda ise, Ek VI’nın 5 , 6 ve 7 numaralı paragraflarının hükümleri de uygulanır. d) Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi ile (c) bendinin (1)
ve (2) numaralı alt bentlerinin geçerli olduğu durumlarda, AT Uygunluk Beyanı
sadece bu Yönetmeliğin temel güvenlik kurallarına uygunluğu belirtir, (b)
bendi ile (c) bendinin (3) numaralı alt bendinin geçerli olduğu durumlarda
ise, AT Uygunluk Beyanı AT Tip İncelemesine tabi tutulan numuneye uygunluğu
belirtir. e) Emniyet parçaları da bu maddenin (b), (c) ve (ç) bendlerinde belirtilen makinalara
uygulanan belgelendirme prosedürlerine tabidirler. Ayrıca, AT Tip
İncelemesinde, onaylanmış kuruluş, emniyet parçasının imalatçı tarafından
beyan edilen güvenlik fonksiyonlarını gerçekleştirmeye uygun olup olmadığını
doğrular. CE uygunluk işareti MADDE 8 - (1) CE uygunluk işareti CE harflerinden ibarettir.
Kullanılacak işaretin şekli Ek III’te verilmiştir.
CE uygunluk İşaretinin iliştirilmesinde ve kullanılmasında bu Yönetmeliğin Ek
I’inin 1.7.3 numaralı paragrafının ve 2001/3530 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan "CE” Uygunluk İşaretinin Ürüne
İliştirilmesine ve Kullanılmasına Dair Yönetmeliğin 5 inci maddesinin
hükümleri geçerlidir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Onaylanmış Kuruluş Onaylanmış kuruluşlar MADDE 9 – (1) Bakanlık tarafından
görevlendirilecek onaylanmış kuruluşlar, Ek VII’de
belirtilen asgari kriterleri sağlamak zorundadır. Bakanlık, bu Yönetmeliğin 7
nci maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme
işlemlerinde faaliyet gösterecek onaylanmış kuruluşların tespitini, tayinini,
bildirimini ve statülerinin kaldırılmasını 2001/3531 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları ile Onaylanmış
Kuruluşlara Dair Yönetmelikte belirtilen hükümler çerçevesinde
gerçekleştirir. BEŞİNCİ BÖLÜM Piyasaya Arz ve Pazarda
Serbest Dolaşım, Tedbirler Yükümlülük ve Piyasa
Gözetimi ve Denetimi Piyasaya arz ve serbest dolaşım MADDE 10 – (1) Bu Yönetmeliğe uygun olarak imal edilmiş makinaların veya emniyet parçalarının serbest dolaşımına
ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir. a) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun makinaların
veya emniyet parçalarının piyasaya arz edilmesi veya hizmete sokulması
yasaklanamaz, sınırlanamaz ve engellenemez. b) Bu Yönetmelik kapsamındaki makina
ve emniyet parçaları, usulüne uygun olarak kurulduklarında, bakımları
yapıldığında ve uygun şekilde kullanıldıklarında insanların ve uygun
olduğunda evcil hayvanların veya malların sağlık ve emniyetini tehlikeye
düşürmüyorlarsa piyasaya arz edilebilir ve hizmete alınabilir. c) Bu Yönetmelikte yer alan hükümlere uygun ve beraberinde Ek II
(C)’de belirtilen içeriğe göre imalatçı veya Türkiye’de yerleşik yetkili
temsilcisi tarafından düzenlenmiş bir AT Uygunluk Beyanı bulunan, 4 üncü
maddenin (b) bendinde tanımı yapılmış emniyet parçalarının piyasaya arz
edilmeleri yasaklanmaz, sınırlanmaz ve engellenmez. ç) Ticaret fuarlarında, gösterilerde ve benzeri durumlarda; bu
Yönetmelik hükümlerine uygun olmayan makinaların
veya emniyet parçalarının, üzerlerinde uygun olmadıklarına ve imalatçı veya
Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi tarafından uygun duruma getirilinceye
kadar satılık olmadıklarına dair görülebilir bir işaret olması kaydıyla,
sergilenmelerine mani olunmaz. Gösteriler sırasında şahısların emniyetini
sağlayacak yeterli emniyet tedbirleri alınır. d) İmalatçının veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin Ek
II (B) bendine göre, bir makinanın, bağımsız olarak
işlev gösterebildiği durum haricinde, başka bir makinaya
dahil edileceğini ya da başka bir makina ile birlikte monte edileceğini beyan etmesi halinde,
söz konusu makinanın piyasaya arz edilmesi yasaklanmaz,
sınırlanmaz ve engellenmez. Her halükârda, 4 üncü maddenin (ç) bendinde
tanımı yapılmış değiştirilebilir teçhizat, CE uygunluk işareti taşır ve
beraberinde Ek II’nin (A) bendinde belirtilen AT
Uygunluk Beyanı bulunur. Tedbirler MADDE 11 - (1) Makinalar veya emniyet
parçalarının temel sağlık ve güvenlik kurallarını yerine getirmeleri ile
ilgili şartlar ve usulsüz işaret kullanımına karşı alınan tedbirler aşağıda
belirtilmiştir. a) Bakanlık; bu Yönetmelik kapsamındaki makinaların
veya emniyet parçalarının, usulüne uygun şekilde kurulup, bakımları
yapıldığında ve amaçları doğrultusunda kullanıldıklarında insanların ve uygun
olduğunda, evcil hayvanların ve malların sağlık ve emniyetini tehlikeye düşürdüğünün
tespit edilmesi halinde, söz konusu makinaların
veya emniyet parçalarının piyasaya arzını, hizmete alınmasını, kullanılmasını
ve serbest dolaşımını yasaklamak için uygun tüm tedbirleri alır. b) Bu Yönetmeliğe uygun olmayan makinaların CE uygunluk işareti taşıdıklarının veya AT
Uygunluk Beyanını haiz olmadıklarının yahut CE uygunluk İşaretinin usulsüz
bir şekilde konulmuş olduğunun tespit edilmesi halinde; makinaların
veya emniyet parçalarının imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi,
Bakanlıkça belirlenen kurallar çerçevesinde bu uygunsuzluğa son vermek
zorundadır. Bakanlık, bu uygunsuzluğun devamı halinde, ürünün piyasaya arzını
kısıtlayıcı veya yasaklayıcı yahut ürünün piyasadan çekilmesini sağlayacak
gerekli bütün tedbirleri alır. Bakanlık alınan tedbirleri, kararların
gerekçelerini ve aşağıdaki hususlardan kaynaklanan uygunsuzluklarla ilgili
görüşlerini Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona ve Avrupa Birliği üyesi
ülkelere bildirir. 1) Uygunsuzluğun bu Yönetmelikte yer alan
temel sağlık ve güvenlik şartlarının yerine getirilmemesinden kaynaklanıp
kaynaklanmadığı, 2) Uygunsuzluğun bu Yönetmelikte atıf
yapılan standardların yanlış uygulanmasından
kaynaklanıp kaynaklanmadığı, 3) Uygunsuzluğun bu Yönetmelikte atıf
yapılan standardlardaki eksikliklerden kaynaklanıp
kaynaklanmadığı. c) Bu Yönetmelik, Yönetmelikte belirtilmeyen şekilde tadil
edilmemeleri kaydıyla, şahısların ve özellikle de çalışanların makinaları veya emniyet parçalarını kullanırken
korunmalarını sağlamaya yönelik kuralları etkilemez. Yükümlülük MADDE 12 – (1) Yükümlülük esasları aşağıda
belirtilmiştir. a) İmalatçı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, uygunluk
değerlendirme prosedürlerine riayet etmekle yükümlüdür. İmalatçının veya
Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin bu yükümlülüğü yerine getirmemesi
halinde, yükümlülük makinayı veya emniyet parçasını
piyasaya arz eden kişiye aittir. Aynı yükümlülük, kendi kullanımına mahsus
olmak üzere muhtelif menşeli makinaları veya bunun
parçalarını veya emniyet parçalarını monte eden veya makina
veya emniyet parçaları imal eden şahıslar için de geçerlidir. b) Parçaların uyumlu ve monte edilmiş makinayı
oluşturan parçalarının CE uygunluk işareti taşıması ve beraberinde AT
Uygunluk Beyanı bulunması kaydıyla, değiştirilebilir teçhizatı bir makinaya veya traktöre monte eden kişiler için bu
yükümlülükler geçerli değildir. Piyasa gözetimi ve denetimi MADDE 13 – (1) Bakanlık makinaların ve
emniyet parçalarının piyasa gözetimi ve denetimini 2001/3529 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine
Dair Yönetmelik ile 9/5/2003 tarihli
ve 25103 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı Tarafından Gerçekleştirilecek Piyasa Gözetimi ve Denetimine
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak
Bakanlık tarafından yapılır. Denetim sonuçlarının olumsuz olması halinde, bu
Yönetmeliğin 17 nci maddesi hükümleri uygulanır. ALTINCI BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Bildirimler MADDE 14 – (1) Bildirimlere ilişkin
hususlar aşağıda belirtilmiştir. a) Bakanlıkça, bu Yönetmeliğin uygulamaya konulduğu Müsteşarlık
aracılığı ile Komisyona ve Avrupa Birliği üyesi ülkelere bildirilir. b) Bu Yönetmelik hükümleri gereğince, herhangi bir makinaya veya emniyet parçasına 11 inci maddeyle
getirilen her türlü sınırlama, yasaklama ve tedbirlerin alınmasını gerektiren
sebepler belirtilerek, Bakanlıkça en kısa süre içinde ilgili taraflara
Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona ve Avrupa Birliği üyesi ülkelere
bildirilir. Avrupa Birliği daimi komitesi MADDE 15 - (1) Bu Yönetmeliğin uygulaması ve işleyişi hususunda bu
Yönetmelikle ilgili Avrupa Birliği Daimi Komitesinin çalışmalarına iştirak
edilir. Ulusal daimi komite MADDE 16 - (1) Bu Yönetmeliğin uygulanması ve işlerliğinin sağlanması
amacıyla, gerektiğinde, Bakanlık koordinasyonunda ilgili kamu ve özel kurum
ve kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan daimi komite kurulabilir. Bu
komiteye iştirak edecek kurum ve kuruluşlar ve komitenin çalışma usul ve
esasları yayımlanacak tebliğ ile belirlenir. Aykırı davranışlarda uygulanacak hükümler MADDE 17 - (1) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı davranışta
bulunanlara 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve
Uygulanmasına Dair Kanun hükümleri uygulanır. Düzenlemeler MADDE 18 - (1) Bakanlık, bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili ulusal
mevzuat düzenlemelerini yapmaya yetkilidir. Yürürlükten
kaldırılan mevzuat MADDE 19 - (1) 5/6/2002 tarihli ve 24776 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Makina Emniyeti Yönetmeliği
(98/37/AT) yürürlükten kaldırılmıştır. Daha önce diğer düzenlemelerde söz
konusu Yönetmeliğe yapılan atıflar, bu Yönetmeliğe yapılmış kabul edilir. Yürürlük MADDE 20 - (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 21 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı
yürütür. Ek I MAKİNALARIN VE EMNİYET
PARÇALARININ TASARIMI VE İMALİ İLE İLGİLİ TEMEL SAĞLIK VE GÜVENLİK
KURALLARI Bu Ekin
amacı bakımından "makina" terimi, bu
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde belirtildiği gibi makina
veya emniyet parçaları anlamına gelir. ÖN GÖZLEMLER 1 - Temel
sağlık ve güvenlik kuralları ile konulan mecburiyetler, söz konusu makina için imalatçısı tarafından belirtilen kurallar
altında kullanıldığında sadece ortaya çıkan tehlikeler için uygulanır. Her
durumda, bu Ekin 1.1.2, 1.7.3 ve 1.7.4 numaralı paragrafları bu Yönetmeliğin
kapsadığı bütün makinalara uygulanır. 2 - Bu
Yönetmelikte yer alan temel sağlık ve güvenlik kurallarına riayet edilmesi
mecburidir. Bununla beraber, teknolojinin seviyesi itibariyle, belirledikleri
amaçlara ulaşmanın mümkün olmayabileceği düşünülmelidir. Bu durumda, makinalar olabildiğince bu amaçlara erişilmesini
sağlayacak şekilde tasarımlanmalı ve imal edilmelidir. 3 - Temel sağlık
ve güvenlik kuralları kapsadıkları tehlikelere göre gruplandırılır. Makinalar, bu Ek içinde birden fazla başlıkta belirtilen
bir seri tehlike arz eder. İmalatçı, bunlardan makinasına
uygulanabilecek olanların tamamının tanıtılması amacıyla, bu tehlikeleri
değerlendirmekle yükümlüdür ve makinayı
tasarımlarken ve imal ederken yaptığı bu değerlendirmeyi mutlaka göz önüne
almalıdır. 1 - TEMEL SAĞLIK VE GÜVENLİK KURALLARI 1.1 - GENEL
DÜŞÜNCELER 1.1.1 -
Tarifler Bu
Yönetmeliğin amacı bakımından; 1 -
"Tehlike bölgesi": Bir kişinin sağlığına zararlı olma veya
yaralanma riskine maruz kaldığı makina içinde
ve/veya civarındaki herhangi bir alanı, 2 -
"Maruz kalmış kimse": Bir tehlike bölgesinde kısmen veya tamamen
kalmış bir kimseyi, 3 -
"Operatör": Bir makinanın yerleştirme,
çalıştırma, ayarlama, bakım, temizleme, onarım veya taşıma görevi verilen
kişi veya kişileri, ifade eder. 1.1.2.
Güvenlik bütünlüğü prensipleri a) Makina, fonksiyona göre yapılmış olmalı ve imalatçı
tarafından önceden tahmin edilen kullanma kuralları altında, bu işlemler
yapıldığında, hiçbir kimsenin risk altında kalmayacağı şekilde
ayarlanabilmeli ve kullanılabilmelidir. Alınacak
tedbirlerin amacı, makinanın tahmin edilebilir
bütün ömrü boyunca, montaj ve sökülme aşamaları dahil, hatta tahmin
edilebilir anormal durumlardan kaynaklanan kaza riskleri durumunda da her
türlü kaza riskinin ortadan kaldırılması olmalıdır. b) En uygun
metotların seçiminde imalatçı aşağıda belirtilen ilkeleri veriliş sırasıyla
uygulamak mecburiyetindedir: - Riskleri
olabildiğince ortadan kaldırmak veya azaltmak (güvenlikli makina
tasarımı ve imali), -
Giderilemeyen risklere karşı gerekli koruma önlemlerini almak, - İlgili
koruma tedbirlerinin herhangi bir arızasının sebep olduğu bakiye riskler
hakkında kullanıcı bilgilendirilmeli, herhangi bir özel eğitim gerekip
gerekmediği ve kişisel korunma gereçlerin teminine olan ihtiyaç
belirtilmelidir. c) Makinanın tasarımı ve yapımı ve de talimatların
hazırlanması esnasında imalatçı sadece makinanın
normal kullanımının değil, aynı zamanda beklenen makul kullanılmasını da
dikkate almalıdır. Makinalar, bir risk doğurabilmelerinin mümkün olduğu durumlarda
anormal kullanımı önleyebilecek şekilde tasarımlanmalıdır. Diğer durumlarda,
talimatlar kullanıcının dikkatini tecrübe ile elde edilebilen makinanın kullanılmaması gerektiği yönünde çekilmelidir. d) Amaçlanan
kullanma koşulları altında, operatörün maruz kalacağı rahatsızlık, yorgunluk
ve psikolojik stres ergonomik ilkeler dikkate alınarak mümkün olan en alt
seviyeye indirilmelidir. e) Makina tasarım ve yapımı sırasında imalatçı kullanılması
tahmin edilen kişisel korunma malzemesi (ayakkabı kundura ve eldiven gibi)
ihtiyacının bir sonucu olarak, operatöre getireceği kısıtlamaları dikkate
almalıdır. f) Makinalar herhangi bir risk söz konusu olmaksızın
ayarlanmaları, bakımlarının yapılmaları ve çalıştırılmaları için gereken
bütün önemli özel teçhizat ve aksesuarlarıyla birlikte verilmelidir. 1.1.3 -
Malzeme ve mamuller Makinanın yapımında kullanılan malzemeler veya makinanın
çalışması esnasında kullanılan ve ortaya çıkan mamuller, "maruz
kalmış" kişilerin sağlığını veya güvenliğini tehlikeye sokmamalıdır. Özellikle de
sıvıların kullanıldığı yerlerde makinalar,
doldurma, kullanım, geri kazanma ve boşaltma sırasında risk meydana
getirmeyecek şekilde tasarımlanmalı ve yapılmalıdır. 1.1.4 -
Aydınlatma İmalatçı,
normal yoğunluktaki ortam aydınlatması olsa bile, muhtemel bir riske sebep
olabilecek bir aydınlatma yetersizliği olduğu yerlerde ilgili işlemler için,
uygun entegre edilmiş aydınlatma sağlamalıdır. İmalatçı, ne
sorun yaratabilecek gölgeli bir alan, ne de rahatsız edecek parlamalar
bulunmamasını ve sağlanan aydınlatma olanaklarının tehlikeli etki meydana
getirmemesini sağlamalıdır. Sık
aralıklarla muayene gerektiren iç parçalar ile ayarlama ve bakım alanları
uygun ışıklandırma olanaklarıyla donatılmalıdır. 1.1.5 - Makinaların kullanmayı kolaylaştıracak biçimde
tasarımlanması Makina veya her bileşeni; - Emniyetle
kullanılabilir olmalıdır, - Ambalajlanabilmeli
veya emniyetle ve hasara uğramadan depolanabilecek şekilde tasarımlanmalı
veya ambalajlanmış olmalıdır (örneğin, yeterli kararlılık, özel destekler
vesaire). Makinaların veya değişik parçalarının ağırlığı, büyüklüğü
veya şeklinin el ile taşınmasına müsaade etmediği durumlarda, makina veya her elemanı; - Yük
kaldırma tertibatı tarafından kaldırmak için bir ataşman
taşımalı veya - Böyle bir ataşmanın tutturulacağı şekilde tasarımlanmalı (örn.
taşıma delikleri olacak), veya - Mutat bir
kaldırma tertibatına kolayca bağlanabilecek bir şekle sahip olmalıdır. Makinaların veya parçalarının elle taşınmalarının söz
konusu olduğu durumlarda bu makinalar veya
parçaları; - Kolaylıkla
taşınabilir olmalı veya - Tamamen
emniyetli bir tarzda kaldırmak ve taşımak için donatılmalı (el tutamağı
vesaire). Tehlikeli
olabilecek (şekil, malzeme vb.) aletlerin ve/veya makina
parçalarının, hatta hafif ağırlıkta bile olsalar, el ile taşınması için özel
tertibatlar yapılmalıdır. 1.2 -
KUMANDALAR (Kontroller) 1.2.1 -
Kumanda sistemlerinin güvenliği ve güvenirliği Kumanda
sistemleri emin ve istenilen fonksiyonları yerine getirirken hiçbir tehlikeli
duruma sebep olmayacak şekilde tasarımlanmalı ve imal edilmelidir. Bu
hususlara ilaveten, kontrol sistemlerinin; - Normal
kullanıma ve dış faktörlere dayanacak ve - Kendi
mantığında hatalar tehlikeli bir duruma sebep olmayı önleyecek biçimde
tasarlanmaları ve imal edilmeleri gereklidir. 1.2.2-
Kumanda tertibatları Kumanda
tertibatları; - Açıkça
görülebilmeli, tanınabilmeli ve gerektiğinde amacına uygun bir şekilde
işaretlenmeli, - Tereddüde
mahal bırakmadan veya zaman kaybı olmadan ve bir karışıklığa sebep olmadan,
emin bir işletme için konumlanmalı, - Kumanda
hareketi yapacağı tesir ile tutarlı olacak şekilde tasarımlanmalı, - Acil durum
durdurması, seyyar kumanda tablosu gibi gerekli bazı kumandalar istisna olmak
üzere, tehlike bölgesi dışına yerleştirilmeli, -
Çalışmasının ilave bir risk meydana getirmeyeceği konuma yerleştirilmiş
olmalı, - Bir riskin
söz konusu olduğu hallerde, bilerek çalıştırma haricinde söz konusu etki
meydana çıkmasını engelleyecek tasarım ve koruma yapılmalı, - Tahmin
edilebilir zorlamalara dayanabilecek şekilde yapılmalı, makul zorlamalara
maruz kalması muhtemel acil durum durdurma tertibatına özel önem
verilmelidir. Bir kontrol gerecinin
birkaç değişik görevi yerine getirmesi istendiği durumlarda, yani birebir
ilişki bulunmayan hallerde (klavye gibi) gerçekleştirilecek faaliyet açıkça
belirlenmiş olmalı ve gerekli hallerde doğrulama teyidi alınmalıdır. Kumandalar,
ergonomik prensiplerin dikkate alınmasıyla yerleştirilmesi, hareket
doğrultuları ve işletmeye dayanıklılığı, ifa edecekleri hareket ile tutarlı
olacak şekilde tertip edilmelidir. Gerekli veya gerekli olabilecek koruma
ekipmanının (ayakkabı, eldiven v.s. gibi ) sebep olacağı kısıtlamalar mutlaka
dikkate alınmalıdır. Makinalar, emniyetli kullanımları için gerekli göstergelerle
(kadranlar, sinyal lambaları ve benzerleri) donatılmalıdır. Operatör bu
göstergeleri kumanda yerinden kolaylıkla okuyabilmelidir. Operatör,
bulunduğu kontrol noktasından, tehlike bölgelerinde tehlikeye maruz kimsenin
olmadığından emin olabilmelidir. Eğer bu
mümkün değilse, kontrol sistemi bir makinanın
çalışmaya başlaması anında sesli ve/veya ışıklı bir sinyal verecek şekilde
tasarlanmalı ve imal edilmelidir. Riske maruz şahıslar, makinanın
çalışmaya başlamasını önlemek için hızla gerekli tedbirleri alabilmelidirler. 1.2.3 -
Çalışmaya başlama Makinanın çalışmaya başlaması, ancak bu amaç için sağlanan
kumandaların kasıtlı olarak, bilerek isteyerek tahrik edilmesi ile mümkün
olmalıdır. Aynı kural; - Her ne
sebeple olursa olsun, makinanın bir durmasını
müteakip çalışmaya başlaması, - Çalışma
kurallarını etkileyen önemli değişiklikler olması (hız, basınç vesaire.) durumlarında
da geçerlidir. Ancak, bu tekrar çalışmaya başlama veya çalışma şartlarındaki
değişikler, kişilerin tehlikeye maruz kalma riskini meydana getirmemelidir.
Bu ana kurallar, makinanın tekrar çalışmaya
başlamasına veya bir otomatik çevrimin normal kumanda sırasıyla yapılan
işlemler sonucu ortaya çıkan işletme şartlarındaki değişikliklere uygulanmaz. Makinaların birden çok çalışmaya başlama kumandalarına
sahip olduğu durumlarda ve bu yüzden operatörler tehlikeye girdiklerinde, bu
gibi riskleri bertaraf etmek gayesiyle, ilave tertibatlar (mesela takviyeli
kumanda tertibatı veya bir anda başlama mekanizmasını sadece bir kısmının
tahrik edilmesine izin veren seçme anahtarları) mevcut olmalıdır. Otomatik
tesislerde bir durdurmayı müteakip kolayca tekrar çalışmaya başlatılması (yol
verilmesi) güvenlik kurallarının yerine getirilmesinden sonra ancak mümkün
olmalıdır. 1.2.4 –
Durdurma tertibatı Normal
durdurma Her makina, tam olarak emniyetli bir şekilde durdurulabilmesi
için, bir kumanda ile mutlaka donatılmalıdır. Her iş
yerinde makinaların hareketli parçalarının tamamını
veya bir kısmını, tehlikenin cinsine bağlı olarak, durduracak bir durdurma
kumandası bulundurulmalıdır. Makinanın durdurma
kumandası, başlama kumandasına göre önceliğe sahip olmalıdır. Makina veya tehlikeli parçaları durdurulduğunda, ilgili tahrik
edicilerin enerji beslemesi mutlaka kesilmelidir. Acil durum
durdurması Aşağıda
verilenler istisna olmak üzere, her makina üzerine,
gerçek veya vukuu bulması beklenen tehlikeli durumlardan kaçınmayı sağlamak
maksadıyla bir veya birkaç acil durum durdurma tertibatı takılmalıdır. Bunlar; -Durdurma
zamanının azaltamadığından ya da, risk ile ilgili
alınması gereken özel tedbirleri alamadığından, acil durum durdurma tertibatı
ile riski azaltamayacak, - Elde
tutularak kullanılan taşınabilir makinalar ve el
ile yönlendirilen, makinalardır. Bu
tertibatlar; - Açıkça
tarif edilmeli, net olarak görülebilmeli ve süratle ulaşılabilen el
kumandasına sahip olmalı (tahrik ediciler), - Mümkün
olduğu kadar çabuk olarak, ilave bir tehlike meydana getirmeden makinayı durdurmalı, - Gerektiği
yerlerde, bazı güvenlik koruyucularının hareketini tetiklemeli veya
tetiklemeye izin vermelidir. Bir durdurma
komutunu müteakiben acil durum durdurma tertibatının faaliyeti kesildiğinde,
tertibatın meşgul durumu, hususi olarak devre dışı edilinceye kadar; acil
durum durdurma tertibatının meşguliyeti ile bu durdurma komutu devam
ettirilmelidir. Tertibatı, meşgul duruma getirmek, bir durdurma komutunun
tetiklenmesi olmaksızın mümkün olmamalıdır. Bu tertibatı devre dışı etmek,
sadece uygun bir işlem ile mümkün olmalıdır. Devre dışı etme işlemi, makinanın yeniden kendiliğinden çalışmasına sebep
olmamalı, ancak sadece yeniden çalıştırılmasına engel olmalıdır. Karmaşık
tesisler Makina veya makina parçalarının beraber
çalışmak üzere tasarımlandığı durumda, onun sürekli çalışması tehlike meydana
getirebildiği takdirde, imalatçı makinanın,
durdurma kumandalarını, acil durum durdurma tertibatı dahil, makinanın sadece kendisini değil, aynı zamanda makinanın çalışmasından önce ve çalışma sonrasında
devreye girecek olan bütün donanımı da durduracak şekilde makinayı
tasarımlamalı ve imal etmelidir. 1.2.5 -
İşletme tarzı (modu) seçimi Seçilmiş
kumanda tarzı, acil durum durdurma tertibatı istisna olmak üzere, bütün diğer
kumanda sistemlerine göre önceliklidir. Makina, değişik güvenlik seviyelerini temsil eden birden çok
kumanda veya çalışma tarzlarında kullanılmaya izin verecek şekilde
tasarımlanmış ve imal edilmiş ise (mesela, ayar, bakım, muayene vb. için izin
vermek), her konuma kilitlenen bir tarz (mod) seçim
anahtarı ile teçhiz edilmelidir. Seçim anahtarının her konumu sadece tek bir
işletme veya kumanda tarzına karşılık gelmelidir. Bu anahtar,
operatörün belli sınıflar için (mesela, belli nümerik kontrollu
fonksiyonların ulaşma kotları vesaire için) makinanın
bazı fonksiyonlarının kullanılmasını kısıtlayan başka bir anahtar tertibatı
ile değiştirilebilir. Belirli
çalışmalar için, makinanın çalışması, koruma
tertibatlarının nötr hale getirilmesi ile mümkün oluyorsa, çalıştırma tarzı (mod) seçim anahtarı eş zamanlı olarak; - Otomatik
kumanda modunu kesmeli, - Ancak,
desteklemiş hareketi gerektiren kumandalar tarafından olan hareketlere izin
vermeli, - Birbirine
bağlı sıralı işlemlerden kaynaklanan tehlikeler önlenmişse, tehlikeli
hareketli parçaların çalışmasına, ancak gelişmiş güvenlik kurallarında
(azaltılmış hız, azaltılmış güç, kademe- kademe işletme veya yeterli
tedbirler) izin vermeli, - Makinanın dahili aygılayıcılarında
kasti veya kasti olmayan hareket tarafından herhangi bir tehlikeye maruz
hareketi önlenmelidir. İlave
olarak, operatör ayarlama noktasında çalışırken, çalıştığı kısımların
işletmesine kumanda edebilmelidir. 1.2.6 - Güç
beslemesinin rızası Makinanın güç beslemesinde her ne suretle olursa olsun meydana gelen
kesilme, bir kesilmeden sonra tekrar enerji beslemesinin kurulması veya
dalgalanmalar bir tehlikeli duruma yol açmamalıdır. Özelikle; - Makina beklenmedik şekilde çalışmamalı, - Komut
verilmiş ise durmaktan alıkonulamamalı, - Makinanın hiçbir hareketli parçası veya makina tarafından tutulan hiçbir parça düşmemeli veya
fırlamamalı, - Hareket
eden parçalar, her ne olursa olsun, otomatik veya elle durdurulmaları
engellenmemeli, - Koruma
tertibatları tam faal kalmalıdır. 1.2.7 -
Kumanda devrelerinin arızası Kumanda
devre mantığında bir hata veya kumanda devresinde bir arıza veya hasar
tehlikeli bir duruma yol açmamalıdır. Özellikle; - Makina beklenmeyen şekilde çalışmamalı, - Emir
verilmiş ise durmaktan alıkonulamamalı, - Makina tarafından tutulan, makina
veya bölümünün hiç bir hareketli parçası düşmemeli veya fırlamamalı, - Hareket
eden parçalar, her ne olursa olsun, otomatik veya elle durdurulmaları
engellenmemeli, - Koruma
tertibatları tam faal olarak kalmalıdır. 1.2.8 -
Yazılım Operatör ile
bir makinanın kumanda veya kumanda ve ayar
sistemleri arasındaki diyaloga ait yazılım, mutlaka kullanıcı için kolay ve
kullanışlı olmalıdır. 1.3 -
MEKANİK TEHLİKELERE KARŞI KORUMA 1.3.1-
Kararlılık Makina, parçaları ve ekleme parçaları tahmin edilen çalışma
şartları altında (gerekirse iklim şartları da nazarı dikkate alınarak),
devrilme, düşme veya beklenmeyen hareket riski olmaksızın kullanma için
kararlı olacak şekilde tasarımlanmalı ve imal edilmelidir. Makinanın kendisini şekli veya amaçlanan tesisi yeterli derecede
kararlılığı sağlamıyorsa, uygun ankraj vasıtaları
beraber verilmeli ve bunlar talimatta açıklanmalıdır. 1.3.2 -
Çalışma esnasında kırılma riski Makinanın çeşitli parçaları veya birbiriyle ilgili bağlantıları, imalatçı
tarafından belirtildiği gibi kullanıldığında maruz kalacağı zorlamalara
dayanabilmelidir. Kullanılan
malzemenin dayanıklılığı işyerinin imalatçı tarafından öngörülen yapısı,
özellikle de yorulma, eskime, yaşlanma, korozyon ve aşınma olayları konusunda
yeterli olmalıdır. İmalatçı,
güvenlik sebebiyle gereken muayenenin tipini ve sıklığını ve bakımını
talimatta belirtmelidir. Uygun olan
yerlerde, aşınmaya maruz kalan parçalar ve parça değiştirme kriterleri
belirtilmelidir. Alınmış
tedbirlere rağmen, patlama veya dağılma risklerinin (mesela, taşlama taşı)
olduğu yerlerde, hareketli parçalar, patlama veya dağılma durumunda
kırıkların tutulup yakalanabileceği bir şekilde tasarımlanmalı ve
yerleştirilmelidir. Akışkan
taşıyan, özellikle yüksek basınç altında olan, rijit
ve esnek borular, önceden tespit edilen dahili ve harici zorlamalara
dayanabilmeli ve/veya dahili gerilme ve zorlamaların her durumuna karşı
korunmalı; bir patlamaya (mesela, ani hareketler, yüksek basınç) maruz
kalındığında bir risk olmamasını sağlayacak tedbirler alınmış olmalıdır. İşlenecek
malzemenin takıma otomatik olarak verildiği durumlarda, kişileri maruz
kalacağı risklerden (mesela, aletin kırılması) sakındırmak amacıyla; - İş
parçasının takım ile temasa girdiği zaman, bir sonraki iş parçası normal
şartlar altında ulaşmış olmalı, - Takım
çalışmaya başladığı ve/veya durduğunda (isteyerek veya istemeyerek) besleme
hareketi ve takım hareketi koordineli olmalıdır. 1.3.3 -
Düşen ve fırlayan nesnelerin sebep olduğu riskler Düşen veya
fırlayan nesnelerin sebep olduğu riskleri önleyecek tedbirler alınmalıdır (iş
parçası, kesici takımlar aletler, kesiciler, cisim kırıkları, atıklar
vesaire). 1.3.4 -
Yüzeyler, kenarlar veya köşelerin sebep olduğu riskler Amacı izin
verdiği sürece, makinanın ulaşılabilen parçaları
herhangi bir yaralanmaya sebep olabilecek keskin kenara, keskin köşelere ve
kaba yüzeylere sahip olmamalıdır. 1.3.5 -
Kombine edilmiş birden çok makinalarla ilgili
riskler Her işlem
arasında parçaların elle alındığı birden çok farklı işlem amacıyla yapılmış makinalarda (kombine makinalarda),
diğer elemanlar bir tehlike meydana getirmeksizin veya maruz kalmış personel
riski olmaksızın her elemanın ayrı ayrı
kullanılmasını mümkün kılacak bir tarzda makinalar
tasarımlanmış ve imal edilmiş olmalıdır. Bu amaçla,
korunmamış her elemanı ayrı ayrı çalışmaya
başlatmak ve durdurmak mümkün olmalıdır. 1.3.6 -
Aletlerin dönme hızlarındaki değişiklikler ile ilgili riskler Makinaların değişik kullanma kuralları (mesela, farklı
hız, veya enerji beslemesi vesaire.) altında işlem ifa etmek üzere
tasarımlandığı durumda, bu kuralların seçim ve ayarları güvenli ve güvenilir
bir şekilde makina tasarımlanmış ve imal edilmiş
olmalıdır. 1.3.7 -
Hareketli parçalarla ilgili risklerin önlenmesi Makinaların hareketli parçaları, tehlikeden kaçınmak amacıyla
tasarımlanmış, imal edilmiş veya tehlikenin sürekli mevcut olduğu durumlarda,
kazaya yol açan bütün temas etme risklerini önleyecek şekilde koruyucular
veya koruyucu tertibatlarla donatılmış olmalıdır. Hareketli iş parçalarının istenmeyen bloklanmasını (tıkanmasını) önlemek amacıyla gerekli bütün te | ||||||