|
Maliye Bakanlığından:
GELİR VERGİSİ GENEL
TEBLİĞİ
(SERİ NO: 265)
1. Giriş
5615 sayılı Kanunla 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda
yapılan değişiklikler sonucu vergi sistemimize giren gerçek ücretlerin
vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulaması ile ilgili açıklama
ve düzenlemeler bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.
2. Yasal
Düzenleme
5615 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun1 2 nci maddesi ile 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununun mülga 32 nci maddesi 01/01/2008 tarihinden geçerli olmak üzere başlığıyla
birlikte aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.
“Asgari geçim
indirimi
Madde 32- Ücretin gerçek usûlde
vergilendirilmesinde asgarî geçim indirimi uygulanır.
Asgarî geçim indirimi; ücretin elde
edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından
büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarının; mükellefin
kendisi için % 50’si, çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için %
10’u, çocukların her biri için ayrı ayrı olmak
üzere; ilk iki çocuk için % 7,5 diğer çocuklar için % 5’idir. Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri
tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınır.
Asgarî geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki
gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla
bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır.
Mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde iade yapılmaz.
İndirimin uygulamasında “çocuk” tabiri, mükellefle
birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilenler, evlat
edinilenler ile ana veya babasını kaybetmiş torunlardan mükellefle birlikte
oturanlar dâhil) 18 yaşını veya tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış çocukları,
“eş” tabiri ise, aralarında yasal evlilik bağı bulunan kişileri ifade eder.
İndirim tutarının tespitinde mükellefin, gelirin elde
edildiği tarihteki medenî hali ve aile durumu esas alınır. İndirim, yukarıdaki
oranlara göre hesaplanan tutarları aşmamak kaydıyla, ücret geliri elde eden
aile fertlerinden her biri için ayrı ayrı, çocuklar
için eşlerden yalnızca birisinin gelirine uygulanır. Boşananlar için indirim
tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.
Bakanlar Kurulu, indirim konusu yapılacak toplam tutarın
asgarî ücretin yıllık brüt tutarını aşmaması şartıyla ikinci fıkrada belirtilen
asgarî geçim indirimi oranlarını artırmaya veya kanunî oranına kadar indirmeye
yetkilidir.
Asgarî geçim indiriminin uygulama dönemleri ve mahsup
şekli ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.”
3.
Uygulamanın Esasları
Asgari geçim indirimi uygulamasından ücretleri
gerçek usulde vergilendirilen gerçek kişiler yararlanabilecektir.
Asgari geçim indirimi, ücretin elde edildiği takvim
yılı başında belirlenen 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari
ücretin yıllık brüt tutarına;
·
Mükellefin
kendisi için % 50’si
·
Çalışmayan ve
herhangi bir geliri olmayan eşi için % 10’u
·
Çocukların her
biri için ayrı ayrı olmak üzere ilk iki çocuk
için % 7,5’i
·
Diğer çocuklar
için % 5’i
olmak üzere ücretlinin şahsi ve medeni durumu dikkate
alınarak hesaplanan indirim oranlarının uygulanması sonucu bulunacak
tutarın, Gelir Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan Gelir Vergisi
tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranla çarpılması sonucu
bulunacak indirim tutarının 1/12’sinin aylık olarak hesaplanan gelir
vergisinden mahsup edilmesi suretiyle bulunacaktır.
Peşin olarak ödenen ücretler, asgari geçim indirimi
uygulaması yönünden, nakden veya hesaben ödemenin
yapıldığı dönemin geliri sayılacaktır. Örneğin, 01/01/2008
tarihinden önceki dönemde ücretlerin peşin olarak ödenmesi nedeniyle, bu
tarihten sonraki döneme isabet eden ücret gelirleri, tahakkuk esasının
geçerliliği nedeniyle, 01/01/2008 tarihinden önce elde edilmiş
sayıldığından söz konusu ücretler için asgari geçim indirimi
uygulanmayacaktır.
Asgari geçim indirimi tutarının, ücretlinin aylık
hesaplanan vergisinden fazla olması halinde, fazlası dikkate
alınmayacaktır.
Asgari geçim indiriminden, ücret gelirlerini yıllık
beyanname ile bildirenler de yararlanabilecektir.
Gelir Vergisi Kanununun 61 inci maddesi kapsamında
değerlendirilen ücret geliri elde edenler, örneğin sosyal güvenlik
destekleme primi ödemek suretiyle çalışanlar ile kurumların yönetiminde
görevli olanlar da genel hükümlere göre asgari geçim indiriminden
yararlanacaklardır.
Aşağıda sayılan ücret geliri elde edenler asgari
geçim indirimi uygulamasından yararlanamayacaklardır.
·
Ücretleri
diğer ücret kapsamında vergilendirilen hizmet erbabı,
·
Dar
mükellefiyet kapsamında ücret geliri elde edenler,
·
Başka
bir kanun hükmü (3218, 4490, 4691 sayılı kanunlar v.b.) uyarınca
ücretlerinden gelir vergisi tevkifatı yapılmayanlar,
·
Ücret geliri
elde etmeyen diğer gerçek kişiler.
4. Uygulamanın Yürürlüğe Giriş Tarihi
Asgari geçim indirimi uygulaması, 2008 yılından itibaren
elde edilecek ücret gelirlerine uygulanmak üzere, 01/01/2008
tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.
5.
Asgari Geçim İndirimi Tutarının Hesaplanması
Asgari geçim indirimi
(A.G.İ.) tutarı, ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve
sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî
ücretin yıllık brüt tutarına bu Tebliğin “3. Uygulamanın Esasları” başlıklı
bölümünde yer alan oranların uygulanması ile bulunan tutarın, gelir vergisi
tarifesinin birinci gelir dilimine karşılık gelen oranla çarpımı sonucu
bulunur.
A.G.İ. Yıllık Tutarı = (Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı x A.G.İ.
Oranı) x %15 2
Asgari geçim indirimi yıllık tutarı, ücretlinin
asgari geçim indiriminden bir yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir. Aylık
yapılan ücret ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan yıllık
tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacak ve bir ay içerisinde
yararlanılabilecek asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan
tutarın 1/12’sini geçemeyecektir.
Asgari geçim indiriminin yıllık tutarı, her ücretli
için asgarî ücret üzerinden hesaplanan yıllık vergi tutarını aşamayacak ve
yılı içerisinde asgari ücret tutarında meydana gelen değişiklikler, asgari
geçim indirimi uygulamasında dikkate alınmayacaktır.
Ücretlinin faydalanacağı azami indirim tutarı, elde
ettiği ücret geliri üzerinden hesaplanan gelir vergisi ile sınırlı
olduğundan, mahsup edilecek kısmın fazla olması halinde ücretliye herhangi
bir iade yapılmayacaktır.
Onsekiz yaşını doldurmuş çocuklardan öğrenimi sona
erenler, öğrenimin sona erdiği ayı takip eden aydan itibaren anne veya
babasının asgari geçim indirimi hesabında dikkate alınmayacaklardır.
Yıl içinde işyeri veya işvereni değişen ücretliler,
yeni işyerlerinde veya işverenleri nezdinde çalışmaya başladıkları aydan
itibaren asgari geçim indiriminden yararlanmaya devam edeceklerdir.
Örnek 13:
Çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi ile
dört çocuğu bulunan bir asgari ücretlinin 2008 yılının Ocak ayında
yararlanabileceği asgari geçim indirimi tutarı aşağıdaki şekilde
hesaplanacaktır. (Ücretlinin 2008/Ocak Ayında Hesaplanan Gelir Vergisi
71,72 YTL’dir.)
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) :
6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 85
- Mükellefin kendisi için % 50
- Mükellefin eşi için %
10
- Mükellefin çocukları için % 25
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00x%
85=) : 5.737,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (5.737,50x%
15=) : 860,62 YTL
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (860,62/12=) 71,72 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir
vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin Ocak ayı için, asgari geçim indirimi
mahsup işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti : 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı : 478,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi : 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : 71,72 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi : 0,00 YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar yani 71,72 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır.
Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 474,75
YTL olmaktadır.
Net ücret üzerinden anlaşmak suretiyle çalışanlar
da asgari geçim indiriminden yaralanacak olup, hesaplanan vergiden mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarları net ücretleri ile birlikte ücretliye
ödenecektir.
Örnek 2:
Üç çocuğu için nafaka vermekte olan bir baba 01/04/2008 tarihinden itibaren 695 YTL net ücret
sözleşmesi ile özel sektörde çalışmaya başlamıştır. Bu durumda babanın,
2008/Nisan ayı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 70
- Mükellefin kendisi için %
50
- Mükellefin çocukları için % 20
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
70=) :
4.725,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 4.725,00 x
% 15=) : 708,75 YTL’dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (708,75
YTL/12=) 59,06 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifat tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin Nisan ayı için, asgari geçim indirimi
mahsup işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008 yılı Nisan Ayı Net Ücreti : 695,00 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Brüt Ücreti : 970,00 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Tevkifat
Matrahı : 824.49 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir
Vergisi : 123,67 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Mahsup Edilecek A.G.İ. Tutarı : 59,06 YTL
- 2008 yılı Nisan Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (123,67-59,06=) :
64,61 YTL’dir.
Buna göre, işveren Nisan ayından itibaren mahsup
edilen asgari geçim indirimi tutarı kadar yani 59,06 YTL ücretliye daha
fazla ödeme yapacaktır. Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar
695,00 YTL iken 754,06 YTL olmaktadır.
Ancak, ücretli Nisan ayında işe başladığı için yıl
içinde ücret geliri elde etmediği Ocak, Şubat ve Mart ayları için asgari
geçim indirimi tutarından yararlanamayacaktır.
Örnek 3:
Eşi çalışan ve iki çocuğu olan bir asgari
ücretlinin 2008 yılı asgari geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 65
- Mükellefin kendisi için % 50
- Mükellefin çocukları için %
15
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
65=) :
4.387,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 4.387,50x%
15=) :
658,13 YTL’dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (658,13/12=) 54,84 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir
vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi
mahsup işlemi
aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti : 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı : 478,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi : 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : 54,84 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (71,72-54,84=)
: 16,88 YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar yani 54,84 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır.
Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 457,87
YTL olmaktadır.
Örnek 4:
Bekar olan ve ikinci derece (aylık 280 YTL4)
sakatlık indiriminden faydalanmakta olan bir ücretlinin 2008 yılı asgari
geçim indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 50
- Mükellefin kendisi için %
50
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
50=) :
3.375,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 3.375,00
x% 15=) :
506,25 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi
mahsup işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti : 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı : 478,13 YTL
- İkinci
Derece Sakatlık İndirimi : 280,00 YTL
- Sakatlık İndirimi Düşüldükten Sonra Kalan Tevkifat
Matrahı : 198,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi : 29,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilebilecek A.G.İ. Tutarı : 42,19 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi : 0,00 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayında yararlanılacak A.G.İ. Tutarı :
29,72 YTL’dir.
Bu ücretlinin gelir vergisi matrahı hesaplanırken
sakatlık indirimi de mahsup edilecek, sakatlık indiriminin mahsubundan
sonra kalan gelir vergisi matrahı üzerinden hesaplanan gelir vergisi
tutarından da yıllık asgari geçim indirimi tutarının 1/12’si olan (506,25/12=) 42,19 YTL mahsup edilecektir. Ancak mahsup
edilecek tutar, kalan gelir vergisi tutarını aşamayacağından yalnızca 29,72
YTL’lik kısmı ücretliye ödenecek ve (42,19-29,72=) 12,47 YTL asgari geçim indirimi farkı diğer
dönemlerde de değerlendirilmeyecektir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar yani 29.72 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır.
Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar sakatlık indirimi
tutarı ile birlikte 445,03 YTL iken 474,75 YTL olmaktadır.
Örnek 5:
Eşi çalışan ve bir çocuğu bulunan bir asgari
ücretlinin, 2008 Ocak ayında 15 günlük süre çalışması halinde, asgari geçim
indirimi tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50 x 12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 57,5
- Mükellefin kendisi için %
50
- Mükellefin çocuğu için %
7,5
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
57,5=) :
3.881,25 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 3.881,25 x
% 15=) :
582,19 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi
mahsup işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti : 281,25 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı : 239,06 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi : 35,86 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : 48,52 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi : 0,00 YTL’dir.
Gelirin kısmî döneme ait olması halinde, ay kesirleri
tam ay sayılmak suretiyle bu süreye isabet eden indirim tutarları esas alınacağından
hesaplanan yıllık tutarın 1/12’si olan (582,19/12=)
48,52 YTL’si Ocak ayına ait gelir vergisi
tutarından (35,86 YTL) mahsup edilecektir.
Asgari geçim indirimi tutarı, hesaplanan gelir
vergisi tutarından fazla olamayacağından bu ücretli, asgari geçim
indiriminden 48,52 YTL yerine gelir vergisi tutarı olan 35,86 YTL kadar
yararlanacak olup mahsup edilecek kısmın fazla olması nedeniyle iade yapılmayacaktır.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar yani 35,86 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır.
Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 201,52 YTL iken 237,38
YTL olmaktadır.
Örnek 6:
Eşi çalışmayan ve çocuğu bulunmayan 850 YTL brüt
maaşla çalışmakta olan bir ücretlinin, 2008 yılı asgari geçim indirimi
tutarı şu şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50x12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 60
- Mükellefin kendisi için %
50
- Mükellefin eşi için %
10
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
60=) :
4.050,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı ( 4.050 x %
15=) :
607,50 YTL’dir.
Bu ücretlinin ocak ayı için, asgari geçim indirimi
mahsup işlemi aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti : 850,00 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı : 722,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi : 108,38 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : 50,63 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (108,38-50,63=)
: 57,75 YTL’dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim indirimi
tutarı kadar yani 50,63 YTL ücretliye daha fazla ödeme yapacaktır. Diğer
bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 609,02 YTL iken 659,65 YTL
olmaktadır.
6. Medeni Durum ve Eşin
Gelirinin Olmadığının Tespiti
Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile
eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1) ile
işverenlerine bildirimde bulunacaklardır. Durumlarında herhangi bir
değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu
değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir. Asgari geçim indirimi oranını etkileyen
değişiklikler, söz konusu değişikliğin işverene bildirildiği tarih
itibariyle uygulanacak olup, eşlerin her ikisinin de ücretli olması halinde
çocuklar yalnızca sosyal güvenlik yönünden tabi oldukları eşin bildirimine dahil edilecektir.
Bu uygulamada eşin çalışmadığı ve herhangi bir
gelirinin olmadığına ilişkin olarak (aksi tespit edilmediği sürece)
ücretlinin beyanı yeterli olacaktır.
Sadece ücret geliri elde eden eş, “çalışmayan ve
herhangi bir geliri olmayan eş” kapsamında değerlendirilmeyecektir. Bunlar
dışındakiler ise çalışmayan ve herhangi bir geliri olmayan eş kapsamında
değerlendirilecek olup, münhasıran emekli maaşı alanlar da çalışmayan ve
herhangi bir geliri olmayan eş olarak kabul edilecektir.
Örnek 7:
Eşi çalışan ve bir çocuğu bulunan bir baba, aylık
48,52 YTL asgari geçim indiriminden yararlanmaktadır. 05/04/2008
tarihinde bir çocuğu dünyaya geldiğini işverenine bildiren bu ücretlinin
2008 yılı Nisan ayı ve takip eden aylara ilişkin asgari geçim indirimi şu
şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı
(562,50 x 12=)
: 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı
: % 65
- Mükellefin kendisi için % 50
- Mükellefin çocukları için %
15
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
65=) :
4.387,50 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (3.375,00 x
% 15=) : 658,13 YTL'dir.
Ocak ayı itibariyle hesaplanan yıllık tutarın
1/12'si olan 48,52 YTL, ilk 3 ay (Ocak-Şubat ve Mart ayları) için aylık
olarak hesaplanan gelir vergisi tevkifatı
tutarından mahsup edilirken, doğum nedeniyle yeni indirim tutarı olan aylık
(658,13/12=) 54,84 YTL, kalan 9 ay için aylık olarak hesaplanan gelir
vergisi tevkifatı tutarından mahsup edilecektir.
Aynı şekilde annenin elde ettiği ücret gelirine
ilişkin asgari geçim indirimi ise; (örneğimizdeki çocukların sosyal
güvenlik yönünden babaya tabi olmaları ve babanın çalışması nedeniyle)
aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı
(562,50 x 12=) : 6.750,00 YTL
Mükellefin Asgari Geçim İndirimi Oranı : % 50
- Mükellefin kendisi için % 50
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
50=)
: 3.375,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (3.375,00 x
% 15=) : 506,25 YTL'dir.
Hesaplanan yıllık tutarın 1/12'si olan (506,25/12=) 42,19 YTL, aylık olarak hesaplanan gelir
vergisi tevkifat tutarından mahsup edilecektir.
Bu durumda, annenin asgari ücretli olarak çalışması
halinde ocak ayı için, asgari geçim indirimi mahsup işlemi aşağıdaki şekilde
gerçekleştirilecektir.
- 2008
yılı Ocak Ayı Brüt Ücreti : 562,50 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Tevkifat Matrahı : 478,13 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Ücretinden Hesaplanan Gelir Vergisi : 71,72 YTL
- 2008
yılı Ocak Ayı Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı : 42,19 YTL
- 2008 yılı Ocak Ayı Ödenecek Gelir Vergisi (71,72-42,19=) : 29,53 YTL'dir.
Buna göre, işveren mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarı kadar yani 42,19 YTL Anneye daha fazla ödeme yapacaktır.
Diğer bir ifadeyle ücretlinin net eline geçen tutar 403,03 YTL iken 445,22
YTL olmaktadır.
7. Asgari
Geçim İndirimine Ait Bordronun Düzenlenmesi
Asgari geçim indirimi bordrosunun düzenlenmesine ilişkin
ilkeler aşağıda gösterilmiştir.
·
İşverenler,
kendilerinde mevcut medeni durum ve çocuk sayısı ile ilgili bilgiler
doğrultusunda, her yıl Ocak ayı itibariyle örneği Tebliğe ekli "Asgari
Geçim İndirimine Ait Bordro" yu (EK:2)
düzenleyeceklerdir.
·
Her bir
ücretlinin yararlanacağı asgari geçim indirimi ayrı ayrı
hesaplanarak
bordroda ilgili aya ait sütunda gösterilecektir.
·
Yıl içerisinde
meydana gelen değişiklikler için ayrı bir bordro düzenlenebileceği gibi değişiklikler aynı bordro
üzerinde de gösterilebilecektir.
·
Bordro işveren
nezdinde muhafaza edilecek olup, istendiği takdirde yetkililere ibraz edilecektir.
8.
İşverenlerce Yapılacak İşlemler
8.1.
Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce Yapılacak İşlemler
İşverenler, her yılın Ocak ayında düzenleyecekleri
asgari geçim indirimine ait bordroda, her aya ilişkin ücretliler için
hesaplayacakları asgari geçim indirimi tutarını göstereceklerdir. Mevcut
bilgilere göre hesaplanan yıllık asgari geçim indirimi tutarının her aya
isabet eden kısmı, ücret üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup
edilecektir.
Ücretliye yansıtılacak tutar ücret ödemesinin
yapıldığı dönemde ücret bordrosunda açılan “Asgari Geçim İndirimi”
satırında gösterilecek ve işveren tarafından ilgili aya ilişkin verilecek
muhtasar beyannamede tevkif suretiyle kesilen vergiler toplamından mahsup
edilerek kalan tevkifat tutarı ödenecektir.
Mahsup edilecek asgari geçim indirimi, ücretlinin o
aydaki ücretinden kesilen gelir vergisinden fazla olamayacaktır. Aşması
halinde ise aşan kısım için herhangi bir iade uygulaması yapılmayacaktır.
Muhtasar beyanname üzerinde asgari geçim indirimi
tutarının mahsup edilebilmesi için, söz konusu tutarın mutlak suretle
ücretlilere ödenmiş olması gerekmektedir. Ücretlilere ödenmeyen tutarların
mahsup edilmesi halinde bu tutar işverenlerce muhtasar beyanname üzerinden
eksik beyan edilmiş ve ödenmemiş gelir vergisi tevkifatı
olarak addolunacaktır.
Üç aylık dönemler halinde muhtasar beyanname veren
işverenler de her yılın Ocak ayından itibaren asgari geçim indirimi
tutarını her ay ücret ödemesi sırasında ücretliye peşin olarak
ödeyeceklerdir. Örneğin, Ocak-Şubat-Mart dönemine ilişkin asgari geçim
indirimi tutarı, Nisan ayında
verilecek muhtasar beyannamede mahsup konusu yapılacaktır.
8.2. Muhtasar Beyanname Vermek Zorunda Olmayan
İşverenlerce Yapılacak İşlemler
Genel bütçeye dahil olan
daireler, yaptıkları gelir vergisi tevkifatı için
Gelir Vergisi Kanununun 100 üncü maddesine göre muhtasar beyanname
vermemektedir. İşverenler, her yılın Ocak ayında düzenleyecekleri asgari
geçim indirimine ait bordroda, her aya ilişkin ücretliler için
hesaplayacakları asgari geçim indirimi tutarını göstereceklerdir. Bu
daireler, hak kazanılan asgari geçim indirimi tutarını, çalışanlarına
ödeyecekleri ücretler üzerinden tevkif edecekleri vergiden mahsup
edecekler, böylece de ücretlilere, mahsup edilen vergi tutarı kadar ödeme
yapılmış olacaktır.
9. Yıllık
Beyanname Veren Ücretlilerde Asgari Geçim İndirimi Uygulaması
9.1. Tevkifata Tabi
Olmayan Ücret Geliri İçin Yıllık Beyanname Verilmesi
Gelir Vergisi Kanununun 95 inci maddesi gereği
ücretlerinden vergi tevkif usulü cari olmayan ve bu nedenle ücretlerini
yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda olan ücretlilerde asgari geçim
indirimi, yıllık beyannamede hesaplanan gelir vergisinden
mahsup edilmek suretiyle
gerçekleştirilecektir.
Asgari geçim indiriminden faydalanmak isteyen
ücretli; Tebliğ ekinde yer alan
“Aile Durumu Bildirimi”ni (EK: 1) doldurarak yıllık beyannameye
ekleyecektir.
Öte yandan, tevkifata
tabi olmayan ücretlerini yıllık beyanname ile beyan etmek zorunda olan
ücretliler bu beyannameye diğer gelir unsurlarını da dahil
etmeleri halinde asgari geçim indirimi, yıllık beyannamede beyan edilen
ücret gelirlerine isabet eden vergiden mahsup edilecektir.
Örnek 8:
Yabancı bir ülke konsolosluğunda çalışan ve ücret
istisnasından yararlanmayan Türk uyruklu bir hizmet erbabı 2008 yıllında
30.000 YTL ücret geliri elde etmektedir. Bu mükellef aynı zamanda 20.000
YTL işyeri kira geliri elde etmiştir. Hizmet erbabının eşi çalışmamakta ve
bir çocuğu bulunmaktadır.
Bu gelirleri için 2009 yılında vereceği yıllık
beyannamede asgari geçim indirimi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı
(562,50x12=) :
6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 67,5
- Mükellefin kendisi için %
50
- Mükellefin eşi için %
10
- Mükellefin çocukları için %
7,5
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x % 67,5=) : 4.556,25
YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (4.556,25 x
% 15=) : 683,44 YTL’dir.
Ücret geliri ve işyeri kira geliri nedeniyle
verilen yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarı 9.230,00
YTL’dir5. Yıllık beyannamede hesaplanan vergi toplamından ücret
gelirine isabet eden vergi tutarı olan 5.811,50 YTL’den
asgari geçim indirimi tutarı olan 683,44 YTL beyanname üzerinden mahsup
edilecektir. Böylece yıllık beyanname ile bildirilen ücret gelirine isabet
eden vergiden, asgari geçim indirimi tutarı mahsup edilerek indirim tutarı
ücretliye yansıtılacaktır.
Diğer taraftan, ücret gelirine isabet eden vergi
tutarının, asgari geçim indirimi tutarından az olması halinde sadece ücret
gelirine isabet eden vergi kadar kısım mahsup edilecek olup, aşan kısım diğer
gelirlere isabet eden vergiden mahsup edilmeyecektir.
9.2. Birden Fazla İşverenden Ücret Alınması
Dolayısıyla Ücret Gelirinin Yıllık Beyanname İle Beyan Edilmesi
Asgari geçim indirimi uygulaması işverenler
aracılığıyla gerçekleştirileceğinden tevkifata
tabi ücretlerini yıllık beyanname ile beyan eden ücretliler yıllık
beyannamelerinde indirim uygulamasına ilişkin olarak herhangi bir
bildirimde bulunmayacaklardır.
Ücretlerinden vergi tevkifatı
yapılan ve işverenler aracılığıyla yıl içinde asgari geçim indiriminden
yararlanan mükelleflerin, tevkifata tabi ücret
gelirlerini yıllık beyannameye dahil etmeleri
halinde, beyan edilen gelir üzerinden hesaplanan vergiden, yıl içinde
kendisine ödenen ücret üzerinden kesilen gelir vergisinin asgari geçim
indirimi mahsup edilmeden önceki tutarı mahsup edilecektir. Böylelikle
kaynakta vergileme sırasında ücretliye ödenmiş olan asgari geçim indirimi
tutarlarının, yıllık beyanname üzerinden yapılan vergileme sonucunda da
ücretlide kalması sağlanmış olacaktır.
Örnek 9:
Eşi çalışan ve üç çocuğu olan bir ücretli; birinci
işverenden 2008 yılında 24.000 YTL, ikinci işverenden ise 21.000 YTL ücret
geliri elde etmiştir. Ücretlerin
tamamı tevkif yoluyla vergilendirilmiş bulunmaktadır.
Birden sonraki işverenden alınan ücret (21.000
YTL), 2008 yılı için geçerli olduğu varsayılan 20.000 YTL’lik
beyan sınırını aştığı için, 45.000 YTL’lik ücret
gelirinin tamamı beyan edilecektir.
2008 yılında Asgari Ücretin Yıllık Brüt Tutarı (562,50
x 12 =) :
6.750,00 YTL
Asgari Geçim İndirimi Oranı :
% 70
- Mükellefin kendisi için %
50
- Mükellefin çocukları için %
20
Asgari Geçim İndirimine Esas Tutar (6.750,00 x %
70=) :
4.725,00 YTL
Asgari Geçim İndiriminin Yıllık Tutarı (4.725,00 x
% 15=) : 708,75 YTL
Asgari geçim indirimi tutarı, ücretlinin yıl içinde
net ücreti hesaplanırken tevkif edilecek vergi tutarından mahsup edilmek
suretiyle mükellefe yansıtılmıştır.
Yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi
nedeniyle beyanname üzerinden hesaplanan 8.622,50 YTL’lik6 ödenecek
gelir vergisinden, asgari geçim indirimi mahsup edilmeden önceki vergi tevkifatı tutarları toplamı olan (3.803,00
+ 3.195,03=) 6.998,00 YTL beyanname
üzerinden mahsup edilecektir. Böylece
mükellef, 1.624,50 YTL gelir vergisi ödeyecektir.
10. Asgari Geçim İndirimi Uygulamasına
İlişkin Diğer Hususlar
10.1. Birden
Fazla İşverenden Ücret Alan Ücretlilerde Asgari Geçim İndirimi Uygulaması
Aynı zamanda birden fazla işverenden ücret alınması
halinde, asgari geçim indirimi uygulaması, en yüksek ücretin elde edildiği
işveren tarafından gerçekleştirilecektir.
Ücretliler medeni durumu ve çocuk sayısı hakkında
bildirimlerini, en yüksek ücret geliri elde ettikleri işverene vererek
uygulamanın ilgili işverence yerine getirilmesini sağlayacaklardır. En yüksek
ücretin hangi işverenden alınacağının belli olmaması halinde, indirimden
yaralanacağı işvereni ücretli kendisi belirleyecektir. Ücretlinin aynı anda
birden fazla işverenden dolayı asgari geçim indiriminden faydalandığının
tespiti halinde; oluşan vergi ziyaı, ücretliden
cezalı olarak tahsil edilecektir.
10.2. Ödenmesi Gereken Gelir Vergisinin Eksik
Hesaplanması Halinde Uygulanacak Cezai Müeyyideler
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 341 inci maddesinde
aşağıdaki hükme yer verilmiştir.
"Vergi ziyaı, mükellefin
veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine
getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında
tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder.
Şahsi, medeni haller veya aile durumu hakkında
gerçeğe aykırı beyanlar ile veya sair suretlerle verginin noksan tahakkuk
ettirilmesine veya haksız yere geri verilmesine sebebiyet vermek de vergi ziyaı hükmündedir.
Yukarıdaki fıkralarda yazılı hallerde verginin
sonradan tahakkuk ettirilmesi veya tamamlanması veyahut haksız iadenin geri
alınması ceza uygulanmasına mani teşkil etmez."
Buna göre, işverenler tarafından hizmet erbabının
ücret gelirlerinden kesilen gelir vergisinden mahsup edilen asgari geçim
indirimi tutarının, o ayki ücretiyle birlikte ücretliye nakden ödenmesi
gerekir. Aksi takdirde, ücretliye nakden ödenmeyen asgari geçim indirimi,
işverenler tarafından haksız yere yapılan bir mahsup işlemi niteliği
taşıyacak ve tevkif suretiyle kesilen verginin bu tutar kadar olan kısmı,
muhtasar beyanname ile eksik beyan edilmiş olacaktır.
Bu nedenle, yukarıda belirtilen şekilde ücretliye
nakden ödenmeyen
asgari geçim indirimi o ayda eksik beyan edilmiş vergi tevkifatı olarak kabul edilerek, bu vergiler için de
işverenler hakkında cezalı tarhiyat yapılacaktır.
Tebliğ olunur.
Ekler
1: Aile Durumu Bildirimi
2: Asgari Geçim İndirimine Ait Bordro
------------------------------
4 2008 yılı için belirlenen sakatlık
indirimi tutarları tebliğin yayımı tarihinde resmi olarak belirlenmemiş
olduğundan, 2007 yılında uygulanan sakatlık indirimi tutarları dikkate
alınmıştır.
5 (Ücret matrahı: 25.500 YTL + GMSİ
Matrahı: 15.000 YTL=) 40.500 YTL gelir vergisi matrahı üzerinden Gelir
Vergisi Kanununun 103 üncü maddesinde yer alan vergi tarifesi esas alınarak
9.230,00 YTL gelir vergisi hesaplanmıştır.
6 İki ücret içinde SSK primi ödendiği
dikkate alınarak gelir vergisi hesap edilmiştir.
|