Türkiye Esnaf ve
Sanatkârları Konfederasyonundan: ESNAF VE
SANATKÂRLAR MESLEK KURULUŞLARI MUHASEBE
YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ
BÖLÜM Amaç,
Dayanak, Kapsam ve Tanımlar Amaç MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; esnaf ve sanatkârlar
meslek kuruluşlarının; hesap ve kayıt düzeninde şeffaflık ve tekdüzenin
sağlanması, bütün işlemlerin kayıt altına alınması, faaliyetlerin gerçek
mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde
muhasebeleştirilmesi, malî tabloların zamanında, doğru, muhasebenin temel
kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, standartlara
uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak
şekilde hazırlanması, raporlanması ve sunulmasına ilişkin usul, esas ve
ilkeleri düzenlemektir. Kapsam MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı
Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamındaki oda, birlik,
federasyon ve Konfederasyonun muhasebe kayıt ve işlemlerini kapsar. Dayanak MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı
Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununun 75 inci maddesinin (d)
bendi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen; a)
Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığını, b)
Başkanlar kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşan birlik ve
Konfederasyon başkanlar kurulunu, c)
Birlik: Esnaf ve sanatkârları odaları birliklerini, ç) Defter
değeri: Bir varlık veya yükümlülüğün muhasebe kayıtlarındaki değerini, d)
Denetim kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan oda, birlik,
federasyon ve Konfederasyon denetim kurullarını, e)
Disiplin kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşan birlik disiplin
kurulunu, f)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan
oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonu, g)
Federasyon: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan Esnaf ve sanatkârlar
federasyonlarını, ğ)
Fon: Meslek eğitimi fonunu, h)
Gelir: Öz kaynağın artmasına neden olan her türlü işlemi, ı)
Genel kurul: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre oluşan oda, birlik,
federasyon ve Konfederasyon genel kurullarını, i)
Gider: Öz kaynağın azalmasına neden olan her türlü işlemi j)
İtibari değer: Her türlü senetler ve hisse senetleri ile tahvillerin üzerinde
yazılı olan değerini, k)
Kanun: 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek
Kuruluşları Kanununu, l)
Konfederasyon: Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonunu, m)
Maddi varlık: Mal ve hizmet üretiminde kullanma, kiraya verme veya yönetim
ihtiyaçlarında kullanmak amacıyla edinilen ve genel olarak birden fazla
raporlama döneminde kullanılan maddi duran varlıkları, stokları, öncelikli
olarak üretim ve tüketim amaçları dışında stok değer olarak elde tutulan
değerleri ve ekonomik değer taşıyan ve herhangi bir üretim sürecinden
geçmeden kendiliğinden var olan varlıkları, n)
Malî varlık: Kasada ve bankada bulunan nakit, çek ve döviz gibi hazır
değerler, tahvil, senet ve bono gibi menkul kıymet ve varlıklar, kurum
alacakları ve diğer alacaklar ile iş ve personel avansları gibi karşı
taraftan edinilen nakit veya benzeri varlıkları, o)
Malî yükümlülük: Finansman için doğrudan veya malî araçlar kullanılarak
yapılan borçlanmalar, emanet yabancı kaynaklar, ödenecek vergi ve
yükümlülükler gibi karşı tarafa devredilen nakit veya başka varlıkları, ö)
Maliyet bedeli: Bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin
artırılması için yapılan harcamaların veya verilen kıymetlerin toplamını, p)
Muhasebe birimi: Oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonun; gelirlerinin
toplanması, giderlerinin hak sahiplerine ödenmesi, nakit ve diğer varlıklar
ile emanet niteliğindeki değerlerin alınması, saklanması, gönderme ve iadesi,
alacak ve borçların kaydı, takibi ve bunlarla ilgili bütün işlemlerin
muhasebeleştirilmesinden sorumlu olan birimi, r)
Muhasebe müdürü: Muhasebe birimi tanımında sayılan esnaf ve sanatkârlar
meslek kuruluşlarındaki muhasebe bölümünün yöneticisini, s)
Muhasebe politikaları: Muhasebe işlemlerinin kaydı, malî raporların
hazırlanması ve sunulmasında kabul edilen belirli ilkeleri, kuralları ve
uygulamaları, ş)
Muhasebe sistemi: Malî işlemlerin yürütülmesinde, kaydedilmesinde ve raporlamasında
kullanılan defterler, hesap planları, iç kontrol mekanizmaları ve
muhasebeleştirme süreçlerinin tamamını, t)
Nakit esası: Malî işlemlerin ve olayların nakden veya mahsuben tahsil
edildiğinde ve ödendiğinde muhasebeleştirilmesini, u)
Oda: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan esnaf ve sanatkârlar
odalarını, ü)
Öz kaynak: 5362 sayılı Kanuna göre kurulan oda, birlik, federasyon ve
Konfederasyonun varlıkları ile yükümlülükleri arasındaki farkı, v)
Rayiç değer: Varlık ve yükümlülüklerin değerleme günündeki normal alım satım
değerini, y)
Tahakkuk esası: Bir ekonomik değerin yaratıldığında, başka bir şekle
dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok
olduğunda muhasebeleştirilmesini, z)
Yönetim kurulu: 5362 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan oda, birlik,
federasyon ve Konfederasyon yönetim kurullarını, ifade
eder. İKİNCİ
BÖLÜM Temel
Muhasebe Kavramları ve İlkeleri Temel kavramlar MADDE 5 – (1) Muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan
kavramlar aşağıda açıklanmıştır. Oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonun
muhasebe işlemleri bu esaslara göre yürütülür. a)
Sosyal sorumluluk: Muhasebe sisteminin kurulmasında, muhasebe işlemlerinin
yürütülmesinde ve malî tabloların düzenlenmesinde ve sunulmasında, toplumun
çıkarlarının gözetilmesi ve bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve
dürüst davranılması esastır. b)
Kişilik: Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu tüzel kişiliği adına ekonomik
varlık edinebilen, yükümlülük üstlenebilen, diğer birimlerle ekonomik
ilişkilere girebilen her esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu bir kişilik
oluşturur. Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının işlemleri muhasebe
birimlerince kurum kişiliği adına yürütülür. Muhasebe birimlerinde izlenen
varlık ve kaynaklar ile gelir ve giderlerle ilgili işlemler muhasebe
biriminin sorumluluğundadır. Muhasebe birimleri ilgili oldukları Esnaf ve
sanatkâr meslek kuruluşunun malî işlemlerini rapor hâlinde sunarlar. c)
Süreklilik: Süreklilik ilkesi, faaliyetlerin herhangi bir zaman sınırlamasına
tabi olmaksızın sürdürüleceği ve faaliyetlerin sona erdirilmesi veya ölçeğin
sınırlandırılması eğilimi ya da gereksiniminin bulunmadığı varsayımını ifade
eder. ç)
Dönemsellik: Dönemsellik ilkesi, süreklilik içeren Esnaf ve sanatkâr meslek
kuruluşu faaliyetlerinin, belirli dönemlerde raporlanması ve her dönemin
faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır.
Hasılat ve gelirler aynı döneme ait maliyet ve giderlerle karşılaştırılır ve
ait oldukları dönemin malî tablolarına yansıtılır. d)
Parayla ölçülme: Ekonomik olaylar ve işlemler muhasebe kayıtlarına ortak bir
ölçü olarak ulusal para birimi ile yansıtılır. e)
Maliyet esası: 1)
Para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan
kalemler hariç, edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde
bunların maliyet bedelleri esas alınır. 2)
Varlık ve yükümlülüklerin değerlemesine ilişkin hükümler bu ilkenin
istisnasıdır. f)
Tarafsızlık ve belgelendirme: Muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve
usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılması ve bu kayıtların
oluşturulmasında esas alınacak yöntemin belirlenmesinde tarafsız ve ön
yargısız hareket edilmesi esastır. g)
Tutarlılık: 1)
Tutarlılık ilkesi, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe
politikalarının, bütçe ve faaliyet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların
karşılaştırılabilirliğinin sağlanması bakımından, birbirini izleyen
dönemlerde değiştirilmeden uygulanması gereğini ifade eder. 2)
Tutarlılık ilkesi benzer olay ve işlemlerde, kayıt düzenleri ile değerleme
ölçülerinin değişmezliğini ve malî tablolarda biçim ve içerik yönünden
tekdüzeni öngörür. Geçerli nedenlerin bulunduğu durumlarda, uygulanan
muhasebe politikaları değiştirilebilir. Ancak, bu değişikliklerin ve finansal
etkilerinin malî tablo dipnotlarında açıklanması zorunludur. ğ)
Tam Açıklama: Düzenlenen malî tabloların, bu tablolardan yararlanacak
olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve
anlaşılır olması esastır. h)
Özün Önceliği: İşlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin
değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerden çok özleri esas alınır. ı)
Önemlilik: Muhasebede, bir hesap kaleminin veya malî bir olayın nispi ağırlık
ve değerinin, malî tablolara dayanılarak yapılacak değerlemeleri veya
alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olması esastır. Önemli hesap
kalemleri, finansal olaylar ve diğer hususların malî tablolarda yer alması
zorunludur. i)
İhtiyatlılık: Muhasebede, muhtemel risklere ve olaylara karşı ihtiyatlı
olunur ve gerekli durumlarda karşılık ayrılır. Ancak, bu kavram gereğinden
fazla karşılık ayrılmasına gerekçe oluşturamaz. Muhasebenin genel ilkeleri MADDE 6 – (1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları muhasebe
uygulamalarında bu Yönetmelikte belirtilen esaslar ile genel kabul görmüş
muhasebe ilkelerine uyulur. Bütçe ve malî raporlar ilkeleri MADDE 7 – (1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları bütçe ve
malî rapor ilkelerinin uygulaması aşağıda açıklanmıştır. a)
Gelir ve gider hesapları, kesin hesabın çıkarılmasına esas teşkil eden
işlemler ile ödemelerin kaydına mahsustur. b)
Gelir ve gider hesapları, bütçe ile ilgili olsun veya olmasın, genel kabul görmüş
muhasebe ilkeleri gereği ortaya çıkan her türlü gelir ve giderin kaydına
mahsustur. c)
Gelir ve gider hesaplarına kaydedilen tutarların, gerek faaliyet hesapları ve
gerekse bilanço hesaplarıyla ilgilendirilmesinde yansıtma hesapları
kullanılır. ç)
Gerçekleşmemiş gelirler gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek
tutarından farklı gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe
uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve
sonunda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır. d)
Arızi ve olağanüstü niteliğe sahip gelir ve giderler meydana geldikleri
dönemde kaydedilir, ancak normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak
gösterilir. e)
Dönem sonuçlarının tespiti ile ilgili olarak uygulana gelen değerleme
esasları ve maliyet yöntemlerinde bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu
değişikliğin etkileri açıkça belirtilir. f)
İhtiyatlılık ilkesi gereği tahsili şüpheli hale gelen alacaklar için
hesaplanan karşılıklar gider olarak muhasebeleştirilir ve raporlanır. Bilanço ilkeleri MADDE 8 – (1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının
bilançoları bu Yönetmelikte belirtilen şekil ve esaslara göre hazırlanıp
sunulur. (2)
Bilanço ilkelerinin amacı, ilgili esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun
tasarrufundaki kaynaklar ile bunlarla elde edilen varlıklar ve yapılan
hizmetlere ilişkin işlemlerin muhasebe kayıtlarının yapılması, hesaplara
aktarılması, malî tablolarının hazırlanması ve raporlanması yoluyla, belli
bir tarihte kurumun malî durumunu saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılmasıdır. Varlıklara ilişkin ilkeler MADDE 9 – (1) Bilanço varlıklarına ilişkin ilkeler: a)
Varlıklar, likidite durumlarına göre dönen ve duran varlıklar ana hesap
gruplarına ayrılır. b)
Bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüştürülebilecek veya
kullanılarak tüketilecek varlık ve alacaklar bilançoda dönen varlıklar ana
hesap grubu içinde gösterilir. c)
Bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşemeyecek ve bir hesap
döneminden daha uzun süre yararlanılacak varlık ve alacaklar bilançoda duran
varlıklar ana hesap grubu içinde gösterilir. Dönem sonunda, vadeleri bir
yılın altında kalanlar bu grupta yer alan hesaplardan dönen varlıklar ana
hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılır. ç)
Gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde ortaya
çıkan ancak gelecek dönemlerde tahsil edilebilecek olan gelirler
muhasebeleştirilir ve bilançoda gösterilir. d)
Tutarları net olarak hesaplanamayan alacaklar için herhangi bir kayıt
yapılmaz. Bu tür alacaklar bilanço dipnotlarında veya eklerinde gösterilir. Yükümlülüklere ilişkin ilkeler MADDE 10 – (1) Bilanço yükümlülüklerine ilişkin ilkeler: a)
Yükümlülükler vade yapılarına göre kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap
grubu ve uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap gruplarına ayrılır. b)
Bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelecek olan
yükümlülükler, bilançoda kısa vadeli yükümlülükler hesap grubu içinde
gösterilir. c)
Vadesi bir yılı veya normal faaliyet dönemini aşan borçlar bilançoda uzun vadeli
yükümlülükler hesap grubu içinde gösterilir. Dönem sonunda bu grupta yer alan
borçlardan vadeleri bir yılın altına inenler kısa vadeli yükümlülükler hesap
grubundaki hesaplara aktarılır. ç)
Gelecek dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen hasılat ile cari dönemde
tahakkuk eden ancak gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler tahakkuk
tarihinde kaydedilir ve bilançoda gösterilir. d)
Bilinen ve tutarları tahmin ve hesap edilebilen bütün yükümlülükler
kaydedilir ve bilançoda gösterilir. e)
Dönem sonunda yükümlülük hesaplarında kayıtlı olup, yabancı para cinsinden
takip ve ödemesi yapılan tutarlar, işlem bazında veya günlük olarak
değerlenmemişse, değerlemeye tabi tutulur ve raporlama tarihindeki gerçek
değerleri ile malî raporlarda gösterilir. f)
Mal ve hizmet karşılığı teminat veya depozito olarak alınan ön tahsilatlar
yükümlülükler içinde gösterilir. Öz kaynaklara ilişkin ilkeler MADDE 11 – (1) Öz kaynaklar ana hesap grubuna ilişkin ilkeler: a)
Öz kaynak, varlıklar ile yabancı kaynaklar arasındaki farktır. b)
İlk açılış bilançosuna dâhil edilememiş bulunan varlıklar, envanteri
yapıldıkça ilgili varlık hesabına ve öz kaynaklar grubundaki geçmiş yıllar
gelir farkına ilave edilir. c)
İlk açılış bilançosuna dâhil edilememiş bulunan yükümlülükler, envanteri
yapıldıkça ilgili yükümlülük hesabına ilave edilir öz kaynaklar grubundaki
geçmiş yıllar gelir farkı azaltılır. ç)
Faaliyet hesaplarının raporlama dönemi faaliyet sonucu ile önceki yıl/yıllar
faaliyet sonuçları bu grupta yer alır. Nazım hesaplara ilişkin ilkeler MADDE 12 – (1) Nazım hesaplara ilişkin ilkeler: a)
Varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin sadece bilgi
verme ve izleme görevi yüklediği işlemler, esnaf ve sanatkâr meslek
kuruluşunun muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ile
gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülükleri izlemek üzere nazım hesaplar
kullanılır. b)
Nazım hesaplar birbiri ile karşılıklı borç ve alacak şeklinde çalışan
hesaplardan oluşur. Bu hesaplar mizanda ve bilançonun dip notunda gösterilir.
c)
Verilen garantiler ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar bilanço
dipnotları ve eklerinde gösterilir. ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM Malî
Raporlama Malî raporlama MADDE 13 – (1) Malî raporlar, bu Yönetmelikte belirtilen
ilkelere ve standartlara uygun olarak hazırlanır ve belirlenen sürelerde
ilgililerin bilgisine sunulur. (2)
Malî raporlar, standartlara uygun olarak bütünlük, güvenilirlik,
kullanışlılık, geçerlilik ve ulaşılabilirlik ilkeleri çerçevesinde; yetkili,
bağımsız ve uzman personel tarafından muhasebe kayıtlarındaki verilere
dayanılarak ve istatistiksel yöntemler kullanılarak hazırlanır. Dipnotların
ve açıklamaların, belirli bir olayın veya işlemin esnaf ve sanatkâr meslek
kuruluşunun malî durumu ve faaliyetleri üzerindeki etkisinin
değerlendirilmesinde yetersiz kalması hâlinde ilave açıklamalara yer verilir.
Malî raporlamanın amaçları MADDE 14 – (1) Malî raporlar genel olarak kaynakların dağıtımı,
malî politikaların etkileri ve ileriye yönelik politika oluşturulması ve
karar verilmesinde kullanıcılara esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî
durumu, performansı ve nakit akımları hakkında kapsamlı bilgi sağlar. (2)
Malî tablolar; a)
Kaynakların dağılımı ve kullanımı, b)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin nasıl finanse
edildiği ve nakit ihtiyacının nasıl karşılandığı, c)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının faaliyetlerini finanse edebilme ve
sorumluluklarını ve taahhütlerini yerine getirebilme yeteneğinin
değerlendirilmesi, ç)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının malî durumu ve malî durumundaki
değişiklikler, d)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının performansının, etkinliğinin ve
başarısının değerlendirilmesi, e)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının kendilerine sağlanan kaynakları
bütçelerine uygun ve yasal şekilde kullanıp kullanmadıkları, hakkında bilgi
sağlayarak, malî işlemlerde saydamlık ve hesap verilebilirliğin ortaya
konulmasını sağlar. (3)
Malî tablolar, bu amaçların gerçekleştirilebilmesi için; varlıklar, yükümlülükler,
öz kaynaklar, gelirler, giderler ve nakit akımları hakkında bilgi sağlar.
Malî tabloların, kullanıcıların karşılaştırma yapabilmelerini mümkün kılmak
için en az tahmini bütçe verileri ile bir önceki yılın verilerini de
içermeleri ve herkes tarafından anlaşılmalarını sağlayacak şekilde ve
açıklamaları ile birlikte hazırlanması esastır. Malî tabloların hazırlanmasından
sorumlu olanlar MADDE 15 – (1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşlarının malî
raporları ve tabloları esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun muhasebe
işlerinden sorumlu birimleri tarafından belirlenen standartlara uygun olarak
hazırlanır ve yönetim kurulunun onayını müteakip bütçe yılını takip eden
yılın şubat ayı sonuna kadar bağlı bulunulan üst kuruluşlara gönderilir. Malî tabloların birleştirilmesi MADDE 16 – (1) Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları, eğitim
bütçesi ve meslek eğitimi fonu için esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşu
hesaplarından bağımsız muhasebe defteri tutmaları durumunda eğitim hesapları
ile ilgili malî raporlarını esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî
raporları ile birleştirmek (konsolide etmek) zorundadırlar. Birleştirme
sonucunda ortaya çıkan malî raporlar, kuruluş bütçesi ile eğitim bütçesi
arasındaki işlemlerden kaynaklanan karşılıklı borç ve alacak doğuran işlemler
arındırıldıktan sonra ilgili esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun malî
durumunu gösterir. Birleştirme kapsamına iktisadi işletmelerin, iştiraklerin
ve diğer iktisadi kuruluşların dâhil edilmesi zorunludur. Düzenlenecek temel malî raporlar MADDE 17 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarında aşağıda
sayılan malî raporlar hazırlanır ve ilgililerin bilgisine sunulur. a)
Mizan cetveli b)
Bilanço c)
Gelir tablosu (2)
Yukarıda belirtilen malî tabloların esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşları
itibarıyla şekillerinin belirlenmesi, kaldırılması veya ihtiyaç duyulması
hâlinde yeni malî tabloların oluşturulmasına Türkiye Esnaf ve Sanatkârları
Konfederasyonu Yönetim Kurulu yetkilidir. Mizan cetveli MADDE 18 – (1) Bu cetvel, yevmiye defteri ile yardımcı
defterlerden yararlanılarak ayrıntılı olarak ve ana hesap bazında her ayın
sonu itibarıyla düzenlenir. Cetvelde; her hesabın borç ve alacak
sütunlarındaki tutarların, yevmiye ve yardımcı defterlerdeki borç ve alacak
toplamlarına ve borç sütunu toplamı ile alacak sütunu toplamının birbirine,
eşit olması gerekir. Mizan cetveli, her ay sonunda çıkarılır. (2)
Dönem sonu işlemleri yapılmadan önce elde edilen mizana geçici mizan denir.
Dönem sonu işlemleri yapılmadan önce muhasebe biriminde bir geçici mizan
çıkarılır ve bunu takiben dönem sonu işlemleri yapılır. Dönem sonu işlemleri
tamamlandıktan sonra kesin mizan düzenlenir. Kesin mizanda 6 ve 7 kod
numarası ile başlayan gelir ve gider hesapları bakiye vermez. Bilanço MADDE 19 – (1) Bilanço, esnaf ve sanatkârlar meslek
kuruluşlarının belli bir tarihteki varlıklarını, yükümlülüklerini ve öz
kaynaklarını gösteren tablodur. Kesin mizanda yer alan hesapların borç
kalanları bilançonun varlık hesaplarını, alacak kalanları da bilançonun
yükümlülük hesaplarını ifade eder. Varlık ve yükümlülükleri düzenleyici
hesaplar bulundukları grupta eksi değer olarak gösterilir. Bilançolar
faaliyet dönemlerinin sonunda bu Yönetmelikte belirtilen ilkelere uygun
olarak hazırlanır ve genel kurul ile diğer ilgililerin bilgisine sunulur. Gelir tablosu MADDE 20 – (1) Gelir tablosu, esnaf ve sanatkârlar meslek
kuruluşlarının faaliyetlerini yürütürken elde ettiği gelirleri, yaptığı
giderleri, malî ve malî olmayan varlıkların yönetimi ile yükümlülüklerine
ilişkin işlemlerinden kaynaklanan gelir ve giderleri gösteren ve bunlar
hakkında detaylı bilgi sağlayan malî rapordur. Bütün gelir ve giderler,
tahakkuk tarihleri itibarıyla kayda alınır ve tahakkuk ettikleri dönemin
gelir tablosunda gösterilir. Gelir tabloları faaliyet dönemlerinin sonunda bu
Yönetmelikte belirtilen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve genel kurul ile
diğer ilgililerin bilgisine sunulur. Raporlama süreleri MADDE 21 – (1) Malî raporlar; bu raporlarda yer alan bilgiler,
gelecekteki olaylar ve sonuçları hakkında tahminlerin oluşturulması,
doğrulanması veya değiştirilmesine olanak sağlayacak şekilde ihtiyaca göre
aylık, üç aylık ve yıllık olarak hazırlanır. (2)
Bilanço ve gelir tabloları hesap dönemini izleyen yılın şubat ayı sonuna
kadar; odalar tarafından bağlı bulunulan birlik ve federasyonlara, birlik ve
federasyonlar tarafından ise Konfederasyona gönderilir. DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM Muhasebe
Politikaları Muhasebe politikalarındaki
değişiklikler MADDE 22 – (1) Muhasebe politikaları, dönemden döneme tutarlı
bir şekilde uygulanır ve sadece düzenlemelerin gerektirmesi veya
değişikliğin, işlemlerin ve olayların daha sağlıklı bir şekilde sunulmasını
sağlayacak olması hâllerinde değiştirilir. (2)
Muhasebenin uygulanmasına ilişkin ilkeler, esaslar, kurallar ve raporlamaya
ilişkin yeni politikalar uygulamaya konulacağı zaman, bunlar önceden
uygulayıcılara ve kullanıcılara duyurulur ve değişikliklerin mevcut muhasebe
politikaları ve raporlarını nasıl etkileyeceği açıklanır. (3)
Bu Yönetmelik kapsamında muhasebe politikalarındaki değişiklikler
Konfederasyonca duyurulur. Muhasebe standartlarının
uyarlanması MADDE 23 – (1) Geliştirilen bir muhasebe standardı ilk defa
uygulanacak veya mevcut bir standart değiştirilerek uygulanacaksa; bunların ne
zaman uygulamaya konulacağı, gerekli hazırlıkların yapılabilmesi için
Konfederasyon tarafından önceden duyurulur ve gerekli görülmesi hâlinde bir
geçiş dönemi belirlenir. BEŞİNCİ
BÖLÜM Çerçeve
Hesap Planı Detaylı hesap planlarının
hazırlanması ve uygulaması MADDE 24 – (1) Uygulanacak muhasebe planları 25 inci ve 26 ncı
maddede belirtilen çerçeveye uygun olarak, muhasebe birliğinin sağlanabilmesi
için, Konfederasyon tarafından hazırlanır. Hesap planlarının genel yapısı MADDE 25 – (1) Muhasebe planı bilanço hesapları, faaliyet
hesapları ve nazım hesaplar ana bölümlerine ayrılır. Bilanço hesapları bölümü
1’den 5’e kadar olan ana hesap gruplarından; faaliyet hesapları bölümü 6 ve 7
numaralı ana hesap gruplarından; nazım hesaplar bölümü de 9 numaralı ana hesap
grubundan oluşur. 8 numaralı grup iç ihtiyaçlarda kullanılmak üzere boş
bırakılmıştır. Bölümler aşağıda gösterildiği gibi isimlendirilir. a)
1 Dönen Varlıklar, b)
2 Duran Varlıklar, c)
3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar, ç)
4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar, d)
5 Öz kaynaklar, e)
6 Gelirler, f)
7 Giderler, g)
9 Nazım Hesaplar. (2)
Ana hesap gruplarından 1-5 numaralı bölüm bilanço hesapları olup kendi içinde
aşağıdaki maddelerde gösterildiği gibi hesap gruplarına ayrılır ve her bir
hesap grubunu ilgilendiren işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak
ilgili bilanço hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca
göre yeteri kadar alt hesaplara ayrılabilir. (3)
Faaliyet hesaplarının alt hesaplara ayrılması, gelir ve giderlerin fonksiyonel
ve bütçe ayrımına uygun olarak bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen
bilgileri verecek şekilde yapılır. (4)
Nazım hesaplar kurumların iç ihtiyaçlarına göre sınıflandırılır. Bu bölümde
kurumlar için ileride yükümlülük doğurması muhtemel taahhütler ve garantiler
özel olarak takip edilir ve ilgili malî raporların dipnotlarında bunlarla
ilgili gerekli ve yeterli açıklamalar yapılır. Hesap grupları MADDE 26 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşları hesap
grupları aşağıda gösterildiği gibidir. a)
1- DÖNEN VARLIKLAR 10-
HAZIR DEĞERLER 11-
MENKUL KIYMETLER 12-
TİCARİ ALACAKLAR 13-
DİĞER ALACAKLAR 14- 15-
STOKLAR 16- 17-
YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 18-
GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 19-
DİĞER DÖNEN VARLIKLAR b)
2- DURAN VARLIKLAR 20- 21- 22-
TİCARİ ALACAKLAR 23-
DİĞER ALACAKLAR 24-
MALİ DURAN VARLIKLAR 25-
MADDİ DURAN VARLIKLAR 26-
MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 27-
ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR 28-GELECEK
YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 29-DİĞER
DURAN VARLIKLAR c)
3- KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 30-
MALİ BORÇLAR 31- 32-
TİCARİ BORÇLAR 33-
DİĞER BORÇLAR 34-
ALINAN AVANSLAR 35-
YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ 36-
ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37-
BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 38-
GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 39-
DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ç)
4- UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
40-
MALİ BORÇLAR 41- 42-
TİCARİ BORÇLAR 43-
DİĞER BORÇLAR 44-
ALINAN AVANSLAR 45-
46- 47-
BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 48-GELECEK
YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 49-
DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR d)
5- ÖZKAYNAKLAR 50-
ÖDENMİŞ SERMAYE 51- 52-
SERMAYE YEDEKLERİ 53- 54-
KÂR YEDEKLERİ 55- 56-
57-
GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI 58-
GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI 59-
DÖNEM NET KRI (ZARARI) e)
6- GELİR TABLOSU HESAPLARI 60-
BRÜT SATIŞLAR 61-
SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62-
SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63-
FAALİYET GİDERLERİ (-) 64-
DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR 65-
DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66-
FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67-
OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 68-
OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69-
DÖNEM NET KÂRI (ZARARI) f)
7- MALİYET HESAPLARI 1)
7/A SEÇENEĞİ 70-
MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI 71-
DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ 72-
DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ 73-
GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 74-
HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 75-
ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 76-
PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ 77-
GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 78-
FİNANSMAN GİDERLERİ 2)
7/B SEÇENEĞİ 79-
GİDER ÇEŞİTLERİ 790-
İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ 791-
İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ 792-
MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ 793-
DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER 794-
ÇEŞİTLİ GİDERLER 795-
VERGİ RESİM VE HARÇLAR 796-
AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI 797-
FİNANSMAN GİDERLERİ 798-
GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI 799-
ÜRETİM MAALİYET HESABI g)
8- SERBEST ğ)
9- NAZIM HESAPLAR 90- 91- 92- 93- 94- 95- 96- 97- 98- 99- Hesapların detayı MADDE 27 – (1) Hesap planları üç haneli bilanço, bütçe ve
faaliyet tablosu hesapları ile nazım hesaplara ve bunlar da raporlama ve
kurumların ihtiyaçlarına uygun olarak alt hesaplara ayrılır. İstatistiksel
amaçlı ayrıntılı bilgiler elde etmeye ve rapor hazırlamaya ihtiyaç
duyulduğunda, kullanılacak hesaplar ve bunların nasıl alt hesaplara
ayrılacağı Konfederasyonca ayrıca belirlenir. Hesap gruplarına ve bilanço
hesaplarına ilişkin açıklamalar aşağıdaki maddelerde yapılmıştır. Dönen varlıklar MADDE 28 – (1) Bu ana hesap grubu, nakit olarak veznede veya
bankada tutulan değerler ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya faaliyet
dönemi içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi veya tahsil edilmesi öngörülen
varlık ve alacak unsurlarını kapsar. (2)
Dönen varlıklar; hazır değerler, menkul kıymet ve varlıklar, alacaklar,
stoklar, cari hesaplar ve değer hareketleri, iş ve personel avansları,
gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar
şeklinde bölümlenir. Duran varlıklar MADDE 29 – (1) Bu ana hesap grubu, bir yıldan veya normal
faaliyet döneminden daha uzun sürelerle kullanılmak amacıyla edinilen ve bir
yılda paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlık unsurlarını
kapsar. (2)
Duran varlıklar; menkul varlıklar, alacaklar, malî duran varlıklar, maddi
duran varlıklar ve maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi
varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ve diğer duran
varlıklar şeklinde bölümlenir. Kısa vadeli yabancı kaynaklar MADDE 30 – (1) Bu ana hesap grubu, bir yıl içinde geri ödenmesi
gereken yabancı kaynakları kapsar. (2)
Kısa vadeli yabancı kaynaklar; borçlar, emanet yabancı kaynaklar, alınan
avanslar, cari hesaplar ve değer hareketleri, ödenecek vergi ve
yükümlülükler, gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları ile diğer
kısa vadeli yabancı kaynaklar şeklinde bölümlenir. Uzun vadeli yabancı kaynaklar MADDE 31 – (1) Bu ana hesap grubu, bir yıldan uzun vadeli
yabancı kaynakları kapsar. (2)
Uzun vadeli yabancı kaynaklar, borçlar, alınan avanslar, borç ve gider
karşılıkları, gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları ile diğer
uzun vadeli yabancı kaynaklar şeklinde bölümlenir. Öz kaynaklar MADDE 32 – (1) Bu hesap grubu, bilançonun aktifinde kayıtlı
maddi ve maddi olmayan duran varlıkların yeniden değerlemesinden oluşan değer
artışları geçmiş yıllar faaliyet sonuçları ve dönem faaliyet sonucu hesap
gruplarından oluşur. Gelirler MADDE 33 – (1) Faaliyet dönemine ilişkin olarak ortaya çıkan her
türlü gelir, fonksiyonlarına uygun olarak bu hesap grubunda izlenir. Giderler MADDE 34 – (1) Faaliyet dönemine ilişkin olarak ortaya çıkan
her türlü gider, fonksiyonlarına uygun olarak bu hesap grubundaki giderler
hesabına kaydedilir. Nazım hesaplar MADDE 35 – (1) Bu ana hesap grubu, varlık, kaynak, gelir ve
gider hesaplarının dışında, muhasebenin sadece bilgi verme görevi yüklediği
işlemler, muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ile
gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülükleri kapsar. İleride yükümlülük
doğurabilecek işlemler ile kamu idarelerinin her türlü garantileri ve
taahhütleri bu grupta açılacak hesaplara kaydedilir ve raporlanır. Kuruluşlar
yönetim ve bilgi ihtiyaçlarına göre kendi nazım hesaplarını oluşturur. ALTINCI
BÖLÜM Muhasebe
Dönemi ve Dönem Sonu İşlemleri Muhasebe dönemi MADDE 36 – (1) Bu Yönetmeliğe tabi esnaf ve sanatkârlar meslek
kuruluşlarının muhasebe dönemi takvim yılıdır. Takvim yılı, ocak ayının
birinci günü başlar ve aralık ayının son günü biter. Dönem sonu işlemleri MADDE 37 – (1) Geçici mizanın çıkarılmasının ardından, yeniden
değerlemeye tabi tutulacak varlıklar, yükümlülükler ile taahhüt ve
garantilerin değerlemeye tabi tutulması; amortismana tabi varlıklar için
amortisman hesaplanması; muhasebe birimlerinin kontrolü altındaki varlıkların
sayılması ve gerekli tutanakların düzenlenmesi; gelir ve gider hesaplarının
faaliyet sonuçları hesapları ile karşılaştırılıp faaliyet sonucunun
belirlenmesi gibi işlemler dönem sonu işlemleridir. (2)
Her muhasebe döneminin sonunda muhasebe birimlerinin yöneticileri dönem sonu
işlemlerini tamamlayıp, bilançoya ve yeni muhasebe döneminin açılış
kayıtlarına esas olacak kesin mizanı düzenler. Muhasebe döneminin kapatılması MADDE 38 – (1) Her muhasebe döneminin sonunda, muhasebe
birimlerinin yöneticileri, o muhasebe dönemine ait işlemlerin dönem sonu
işlemlerini yaparak yeni muhasebe döneminin açılış kaydına esas alınacak
kesin mizanı çıkarır. Faaliyet hesaplarında kayıtlı gelir ve giderler dönem
faaliyet sonucu hesabı ile karşılaştırılarak faaliyet sonucu tespit edilir.
Faaliyet sonucu da öz kaynaklar hesap grubundaki ilgili hesaba aktarılarak
faaliyet hesapları kapatılır. Hazırlanan kesin mizanda borç ve alacak kalanı
veren hesaplar yeni muhasebe döneminin açılış kaydına esas teşkil eder. Yönetim dönemi MADDE 39 – (1) Yönetim dönemi, bir muhasebe döneminin başından
sonuna kadar yapılan bütün işlemler ile muhasebe dönemi geçtikten sonra
yapılan işlemleri kapsar. Muhasebe birimlerinin yöneticileri yönetim dönemi hesaplarını
belirlenen süreler içinde hazırlayıp ilgili yerlere gönderirler ve/veya
istenildiğinde teslim edilmek üzere hazır bulundururlar. Muhasebe dönemi
içinde görev yeri değiştirilen veya görevden alınan muhasebe birimlerinin
yöneticileri görev dönemlerine ait işlemlere ilişkin hesaplarını yerine
gelenlere devreder. Bu durumda yönetim dönemi hesabının çıkarılması, ilgili
yerlere gönderilmesi veya istenildiğinde teslim edilmesinden devir alan
yöneticiler sorumludur. YEDİNCİ
BÖLÜM Muhasebe
Standartları, Kuralları ve Uygulanması Muhasebe standartlarının
oluşturulması MADDE 40 – (1) Bu Yönetmeliğin diğer maddelerinde belirtilen
muhasebe standartları ve kurallarındaki değişiklikler ve iyileştirmeler de
dâhil bu konudaki gelişmeler Konfederasyonca izlenir ve uyarlanarak
duyurulur. Yabancı para birimlerindeki
değişmelerin etkileri MADDE 41 – (1) Yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve
faaliyetler ulusal para birimi cinsinden kaydedilir. Ulusal para dışında
yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması hâlinde yabancı paranın cinsi
ve neden yabancı para cinsinden raporlama yapıldığının dip notlarda
belirtilmesi gerekir. Yabancı para cinsinden yapılan bir işlem ve faaliyet o
tarihteki kur üzerinden kaydedilir. Yabancı paralar ve yabancı para cinsinden
izlenen varlıklar ve yükümlülükler raporlama tarihinde Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemeye tabi tutulurlar ve
değerleme günündeki kur üzerinden muhasebe kayıtlarında gösterilir. Yabancı para cinsinden yapılan
işlemler ve kur değişiklikleri MADDE 42 – (1) Yabancı para cinsinden yapılan işlemler, fiyatı
yabancı para cinsinden belirlenen mal ve hizmetlerin alım ve satımları,
yabancı para cinsinden borç temin edilmesi ve borç verilmesi, yabancı para
birimine dayalı bir anlaşmaya taraf olunması veya yabancı para cinsinden bir
varlığın elde edilmesi veya elden çıkarılması veya döviz cinsinden bir
yükümlülüğün oluşması veya yerine getirilmesi gibi işlemlerdir. (2)
Yabancı para cinsinden gerçekleştirilen işlemler, muhasebe kayıtlarına işlem
tarihindeki kur üzerinden, raporlara ise değerleme günündeki kur üzerinden
yansıtılır. (3)
Yabancı para cinsinden yapılan bir işlemden kaynaklanan parasal bir kalemin
ilk kayda alındığı gün ile değerleme günü ya da ödeme günü veya tahsilat
yoluyla kayıtlardan çıkarıldığı gün arasındaki kurlarda değişme olduğunda
ortaya çıkan kur farkları oluştukları dönemlerde gelir, gider veya emanet
olarak kaydedilir. (4)
Dönem net fazla veya açığının ne kadarının kur farklarından kaynaklandığı ve
kur farklılıklarının raporlara etkileri raporların dip notlarında belirtilir. Borçlanma ve borçlanma
maliyetleri MADDE 43 – (1) Borçlar muhasebe sistemi içinde izlenir.
Borçlanma maliyetleri ilgili oldukları dönemde gider olarak kaydedilir.
Borçlanma direkt olarak bir varlığın satın alınması karşılığı yapılıyorsa, bu
durumda da, borçlanma maliyetleri ilgili olduğu döneme gider olarak
kaydedilir. Eğer borçlanma sureti ile alınan varlığın bedeli düzenli
taksitler hâlinde ödenecek ise tahakkuk ettirilen faizler ilgili döneme faiz
gideri olarak kaydedilir. Bu hâlde alınan varlık taksit faizlerinden
arındırılmış olarak kayda alınma tarihindeki gerçek mal oluş değeri ile
kaydedilir. (2)
Borç sözleşmelerinde yapılan değişiklikler, borçların vadelerinin
değiştirilmesi, başka bir alacaklıya devir gibi değişikliklerin ekonomik
sonuçları da kaydedilir. Borçlara ilişkin yükümlülüğün, alacaklıların
alacağından vazgeçmesi gibi tek yanlı tasarruflarla ortadan kalkmasına veya
azalmasına neden olan işlemlerden kaynaklanan kazanç ve kayıplar hesaplara
yansıtılır. (3)
Borçlanma araçlarının elde edilmesi veya elden çıkarılması için yapılan her
türlü ücret, komisyon, servis ücreti, vergi ve benzeri giderler borç
hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin gider olarak kaydedilir. Faiz giderleri ve faiz gelirleri MADDE 44 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının malî ve
diğer kuruluşlardan yaptıkları borçlanmalar dolayısıyla tahakkuk eden faizler
ilgili oldukları dönemlere gider yazılır. Esnaf ve sanatkâr meslek
kuruluşlarının malî ve diğer kuruluşlara verecekleri borçlar dolayısıyla
tahakkuk eden faiz gelirleri ilgili oldukları dönemlere gelir kaydedilir. Maddi yardımlar MADDE 45 – (1) Maddi yardımlar bu yardımdan yararlanan kişi
veya kuruluşlar gösterilecek şekilde faaliyet hesapları içinde bu amaçla
oluşturulacak hesaplara kaydedilir ve raporlanır. Sosyal yardımlar ve burslar MADDE 46 – (1) Kamu yararına hizmet eden kuruluşlara ve
personele yapılan sosyal yardımlar ile öğrenci okutulması suretiyle sağlanan
burslar faaliyet hesapları içinde bu amaçla oluşturulacak hesaplara
kaydedilir ve raporlanır. Mübadele işlemlerinden sağlanan
gelirler MADDE 47 – (1) Malların takas yoluyla satışı, karşılık olarak
hizmet gördürülmesi ve başka kuruluşlara ait varlıkların kullanımı gibi
faaliyet ve işlemlerden sağlanan gelirler işlem günündeki rayiç değerleri ile
kaydedilir. Bu işlemler sırasında mübadeleye konu mal ve hizmetler arasında
para ile ölçülebilen farklılıklardan doğan kazanç ve kayıplar da işlem
günündeki rayiç değerleri ile kaydedilir. İç imkanlarla yaratılan varlıklar MADDE 48 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının bizzat
kendi imkanları ile ürettikleri ve ekonomik bakımdan değer ifade eden
varlıklar ve bunların üretimi için yapılan giderler işlem tarihindeki maliyet
bedeli üzerinden ilgili varlık ve gider hesaplarına kaydedilir. Yatırım amaçlı varlık edinimleri MADDE 49 – (1) Kira veya gelir elde etmek amacıyla edinilen ve
kısa dönemde satış veya diğer işlemlere konu edilmesi düşünülmeyen yatırım
amaçlı varlıklar maliyet bedeli ile kaydedilir. Malî varlıklar ve
sınıflandırılması MADDE 50 – (1) Malî varlıklar kasadaki nakit, banka
hesaplarındaki mevcutlar, verilen borçlardan dolayı alacaklar, senet, tahvil
ve benzeri menkul varlıklar, malî türevler, bir sözleşmeden doğan alacağı
ifade eden haklar ve hesaplarda kayıtlı alacaklar gibi maddi varlıkların
dışındaki her türlü değerleri kapsar. Malî varlıklar kaynaklarına ve
türlerine göre sınıflara ayrılarak kaydedilir ve raporlanır. Malî olmayan varlıklar ve
sınıflandırılması MADDE 51 – (1) Malî olmayan varlıklar, bir üretim süreci
sonunda ortaya çıkan ve zaman içinde tekrarlanarak bir yıldan fazla
kullanılabilen binalar ve yapılar, makine ve ekipman ve diğer maddi duran
varlıkları kapsayan maddi duran varlıkları; üretim veya yönetim hizmetlerinde
kullanılmak veya satış amacıyla edinilen stoklar ile madde ve malzemeler,
üretim aşamasında olan veya üretim aşamaları tamamlanmış ve satış veya
tüketilmek üzere elde bulundurulan mallar gibi diğer varlıkları kapsayan stok
hesaplarını; değerli taşlar ve metaller, sanat eserleri, antikalar ve
mücevherat gibi öncelikli amaç üretim sürecinde kullanılmak veya tüketilmek
olmayan taşınır varlıkları; arsa, arazi, yer altı varlıkları, diğer doğal
olarak ortaya çıkan varlıklar ile patent, yazılım ve şerefiye gibi hakları
kapsayan üretilmemiş maddi olmayan varlıklardır. (2)
Stoklar maliyet bedeli ile ilgili stok hesaplarına kaydedilirler.
Kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde gider hesabına, satıldıklarında ise
ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek stok hesaplarından düşülür. Maliyet
bedeli stokların depolanacağı yere getirilmesi için yapılan bütün giderleri
kapsar. Stoklar, değerli taşlar ve metaller, sanat eserleri ve antikalar gibi
taşınır varlıklar ve üretilmemiş maddi olmayan varlıklar rayiç değerleri ile
değerlenir ve raporlanır. (3)
Malî olmayan varlıklar, maddi duran varlıklar, stoklar, taşınır değerli
varlıklar ve üretim dışı elde edilen varlıklar olarak sınıflandırılır. Maddi
duran varlıklar, hizmet binası konut, konut dışı yapılar gibi binalar ve
yapıları; stoklar, madde ve malzemeler, üretim sürecindeki mallar, mamul
mallar, satış amacıyla alınan mallar gibi diğer stokları; taşınır değerli
varlıklar, öncelikli amaç olarak üretim sürecinde veya tüketim için
kullanılmak üzere elde edilmeyen ve stok değer olarak elde bulundurulan
değerli taşlar ve metaller, antikalar ve mücevherat gibi varlıkları; üretim
dışı elde edilen varlıklar, arsa ve araziler, petrol, doğal gaz ve kömür gibi
yeraltı rezervleri ile patent, kiralama, satın alınan şerefiye gibi maddi
olmayan üretilmemiş duran varlıkları kapsar. Maddi duran varlıklar ve kayıt
değerleri MADDE 52 – (1) Maddi bir duran varlık, Esnaf ve sanatkâr meslek
kuruluşu lehine ekonomik fayda yaratacak olması ve maliyetinin güvenilir bir
şekilde ölçülebilmesi durumunda muhasebeleştirilir. Gerek yatırım ve gerekse
kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıklar maliyet bedeli ile
muhasebeleştirilir. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli alış bedeline, vergi,
resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilave edilmesi suretiyle
bulunur. Alım ve satım işlemlerinde yapılan indirimler veya herhangi bir
nedenle alış bedeli üzerinden yapılan iadeler, alış bedelinden düşülür. Genel
yönetim giderleri ve varlığın elde edilmesi veya kullanılabilir duruma
getirilmesi ile doğrudan ilişkilendirilmeyen giderler maliyet bedeline ilave
edilmez. (2)
Maddi duran varlıkların ayrılmaz parçaları ve teferruatı ilgili maddi duran
varlıkla birlikte değerlendirilir. (3)
Edinilen bir maddi duran varlık için bir maliyet yüklenilmemiş ise varlık
rayiç değeri ile muhasebeleştirilir. Varlığın rayiç değeri bilinemiyorsa
benzer bir varlığın rayiç değeri esas alınır. (4)
Sanat eserleri sigorta değerleri veya takdir edilen değerlerinde veya
sigortalanmamaları veya değer takdir edilmemesi durumunda sembolik bir değer
ile değerlendirilir. (5)
Gelecekte kullanım değeri kalmayan ve bir fayda beklenilmeyen maddi duran
varlıklar kayıtlardan çıkarılır ve malî raporlara hurda değerleri ile
yansıtılır. Hurda değerleri olmayan varlıklar malî tablolarda gösterilmez. Maddi duran varlıklara sonradan
yapılan harcamalar MADDE 53 – (1) Maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o
varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan
faydayı arttıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan
her türlü maliyet ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir
ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır. Bunların dışında maddi duran
varlıklar için hesaplanan normal bakım ve onarım harcamaları gibi her türlü
maliyet gider olarak kaydedilir. Maddi olmayan duran varlıklar ve
kayıt değerleri MADDE 54 – (1) Maddi olmayan duran varlık, mal veya hizmet
üretiminde veya ediniminde kullanılmak veya üçüncü kişilere kiraya verilmek
veya idari amaçlar için kullanılmak üzere elde tutulan, fiziki özü bulunmayan
ve parasal kalem olmayan marka, isim, bilgisayar yazılımı, telif, patent,
sınai ve işletme hakları gibi kalemlerdir. Maddi olmayan bir duran varlığın maliyeti
o varlığın satın alındığı veya üretildiği sırada yapılan nakit veya nakit
benzeri harcama veya varlığın elde edilmesi için verilen kıymetlerin rayiç
değeridir. (2)
Maddi olmayan bir duran varlık elden çıkarıldığı, kullanımı veya satışından
hiçbir ekonomik fayda beklenilmediği zaman hesaplardan çıkarılır. Değer ve miktar değişimleri MADDE 55 – (1) Malî ve malî olmayan varlıkların raporlama
dönemlerinde değerlemeye tabi tutulmaları sonucunda; fiyat değişmelerinden
dolayı ortaya çıkan artış ve azalışlar değer değişimi, borçların ve
alacakların silinmesi veya azaltılması varlıkların hacim, sayı gibi
miktarlarında meydana gelen artış ve azalışlar miktar değişimidir. Bu şekilde
ortaya çıkan kazanç ve kayıplar faaliyet hesapları grubunda açılacak hesaplara
kaydedilir. Bu şekillerde ortaya çıkan kazanç ve kayıpların öz kaynakları
nasıl etkilediği bilançonun dip notlarında açıklanır. Kayıt zamanı MADDE 56 – (1) Ekonomik değer yaratıldığında, dönüşüme
uğradığında, takasa konu edildiğinde, el değiştirildiğinde veya yok
edildiğinde muhasebeleştirilir. Bir ekonomik değerin kaydı karşılıklı iki
veya daha fazla birimi ilgilendiriyorsa gerekli muhasebe kayıtları ilgili
birimlerce karşılıklı olarak ve aynı raporlama döneminde yapılır. Gayri safilik ilkesi MADDE 57 – (1) Gelir ve giderler, herhangi bir düzenleme veya
standart ile aksi kararlaştırılmadıkça, netleştirilmeden kaydedilir. Ancak,
gelir ve giderlere ilişkin olarak hatalı işlemlerden dolayı iade veya tahsili
gereken miktarlar toplam gelir ve giderlerden düşülerek ilgili hesaplara
kaydedilir. Muhasebe işlemi MADDE 58 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun başka bir
esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşuyla veya diğer üçüncü kişilerle olan
karşılıklı ekonomik ilişkileri veya esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun
kendi içinde muhasebe işlemi olarak değerlendirilmesi ve raporlanması gereken
ve para cinsinden ifade edilebilen her türlü işlem muhasebe işlemidir. (2)
Muhasebe işlemi ya karşılıklı yükümlülük doğuran mübadele ilişkisi, bir mal
veya hizmetin karşılıksız olarak başka bir kuruma veya diğer üçüncü kişilere
devri anlamına gelen transfer şeklinde ya da esnaf ve sanatkâr meslek
kuruluşunun kendi içinde muhasebe işlemi olarak değerlendirilmesi gereken ve
para cinsinden ifade edilebilen amortisman hesaplanması, yeniden değerleme
yapılması, stokların kullanılması ve benzeri şekillerde gerçekleşir. Kayıt düzeni ve kayıt düzeltmesi MADDE 59 – (1) Kuruluşların muhasebe işlemlerinden sorumlu
birimleri muhasebe işlemlerini oluş sırasına göre düzenli olarak ve
numaralandırarak kaydeder. Her muhasebe kaydı bir muhasebe belgesine dayanır.
Muhasebe belgesinde muhasebe kaydının niye yapıldığını açıklayan yeteri kadar
bilgi bulunur. Eğer yapılmış bir kaydın düzeltilmesi gerekiyorsa düzeltme
belgesinde düzeltmenin kim tarafından ve ne zaman yapıldığı gösterilir. Eğer
düzeltme yeni bir muhasebe kaydı şeklinde yapılıyorsa düzeltmeye ilişkin
nedenler belgeyi inceleyenlerin kolayca anlayacağı şekilde belgelendirilir. Şartlı bağış ve yardımlar MADDE 60 – (1) Şartlı bağış ve yardımlar alındıklarında,
kullanılacakları amaçlarda harcanmak üzere ilgili hesaplara kaydedilir ve
faaliyet hesapları ile ilgilendirilmez. Bunların kullanılması sonucu esnaf ve
sanatkâr meslek kuruluşu adına tescil edilmesi gereken bir varlık yaratılmış
ise söz konusu varlık o günkü rayiç değeri ile muhasebeleştirilir. Taahhütler ile garantilerin kaydı
ve değerlemesi MADDE 61 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının tüm
taahhütleri ile adına verilen garantiler nazım hesaplarda izlenir ve bunlara
ilişkin kayıt sistemi oluşturulur. (2)
Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının
giriştikleri birden fazla yılı kapsayan taahhütler ile verilen
garantiler raporlama dönemlerinde değerlemeye tabi tutulurlar ve raporlama
tarihindeki rayiç değerleri ile bilançolarda gösterilir ve bilanço dip
notlarında bunlar için yeterli açıklamaya yer verilir. (3)
Taahhütlerin kayda alınma ve raporlanmasına ilişkin usul ve esaslar
Konfederasyonca belirlenir. SEKİZİNCİ
BÖLÜM Yöneticilerin
ve Muhasebe Birimlerinin Sorumluluğu Yöneticilerin sorumluluğu MADDE 62 – (1) Raporlama amaçlarına uygun ve etkin bir muhasebe
sisteminin oluşturulmasını sağlamak üzere esnaf ve sanatkâr kuruluşu ve
muhasebe birimlerinin yöneticileri; a)
İşlemlerin sistemli olarak ve zamanında muhasebeleştirilmesi, yeterli
güvenlikte ve banka hesap raporlarının karşılaştırılmasını sağlayan etkin bir
defter sisteminin oluşturulması, b)
Bütün gider ve gelir işlemlerinin hesaplara aynı metodoloji ile kaydedilmesi, c)
Net olarak tanımlanmış kavramlar ve belgelere dayalı bir muhasebeleştirme
sürecinin kurulması, ç)
Malî raporlar ve tabloların düzenli olarak hazırlanması, d)
Bütçe ödeneklerinin her aşamada kaydı ve kullanımını izleyecek bir sistemin
oluşturulması, e)
Malî raporların dipnotlarında muhasebe politikalarının belirtilmesi ve
bilgilerin doğru yorumlanmasını sağlayacak yeterli detayda açıklamaların yer
alması, f)
Borçlar ve malî yükümlülükler ile ileride yükümlülük doğurabilecek taahhüt ve
garantilerin kaydı, izlenmesi ve genel kurullara açıklanması, konularında
gerekli tedbirleri alır. Muhasebe memurlarının nitelikleri
ve sorumlulukları MADDE 63 – (1) Esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşlarının malî
işlemlerin kaydı, malî raporların hazırlanması ve birleştirilmesi görevlerini
yürütecek memurların muhasebe ve malî istatistiklerin oluşturulması
konularında bilgili olması ve her türlü müdahaleden bağımsız çalışması
esastır. Bu görevleri yürütecek olan memurlar muhasebe kayıtlarının
belirlenen standartlara ve yöntemlere uygun olarak ve zamanında yapılmasından
sorumludur. (2)
Bu Yönetmelikte belirtilen görevleri yürütecek memurlara, bilgi ve
becerilerinin arttırılması ve yaptıkları işlerden sorumlu tutulabilmeleri
için, gerekli ve yeterli ön eğitim verilir. Bu eğitimler belirli aralıklarla
tekrarlanarak memurların bilgi ve becerilerinin güncel kalması sağlanır. Muhasebe birimi MADDE 64 – (1) Muhasebe birimi; esnaf ve sanatkâr meslek kuruluşunun iş yoğunluğu ve bütçe imkanları da dikkate alınarak muhasebe müdürü, muhasebe müdür yardımcısı, veznedar ve lüzumu kadar memurdan o | ||||||