|
Türü
|
Koyun (Ovis Aries
).
|
|
Irkı
|
Çine Çaparı.
|
|
Yerel Adı/ Adları
|
Çine Çaparı, Çapar.
|
|
Uluslararası Adı
|
Cine Capari.
|
|
Elde Edilişi
|
Bilinmiyor.
|
|
Esas Yetiştirme Yeri
|
Çine ve Bozdoğan ilçeleri (Madran dağı
yöreleri) ağırlıklı olmak üzere Aydın ilinin özellikle dağlık
kesimlerinde yetiştirilegelmiştir.
|
|
Yayılma Alanı
|
Aydın ili sınırları dışında Denizli, Muğla ve Uşak illerinin
Aydın’a sınır bazı yörelerinde de geçmişte yetiştirilmiştir. Halihazırda biri kamuya ait olmak üzere sadece 3 sürü
kapsamında saf olarak yetiştiriciliği sürdürülmektedir.
|
|
Bağlı Olduğu Yetiştirici
Örgütünün Adı
|
Bağlı olduğu yetiştirici örgütü olmamakla birlikte Karya Koyunu Geliştirme Derneği (KAR-DER) tarafından
ırkın korunmasına yönelik çalışmalar desteklenmektedir.
|
|
Sayısal Varlığı
|
Adnan Menderes Üniversitesi-Çine
Çaparı Koyunları Koruma Programı (ADÜ-ÇÇKP) koruma sürüsü ve koruma altına alınan 2
yetiştirici sürüsü olmak üzere toplam 3 sürüde, 2008 yılı haziran ayı
verilerine göre 104 baş koyun ve 11 baş koç bulunmaktadır. Yapılan ayrıntılı
saha taramalarında başka saf sürüye rastlanmamıştır.
|
|
Yetiştirme/Verim Yönü
|
Et ve süt üretimi ön
plandadır.
|
|
Yetiştirme Sistemleri
|
Şekli (Yerleşik
(çiftlik, aile ve mera koyunculuğu) ve göçer)
|
Yerleşik aile işletmeleri söz konusudur. Genelde tepe veya dağlık
alanlarda otlatma yapılmaktadır. Göçer yetiştiricilik söz konusu
değildir.
|
|
Barınma (Ağıl, sundurma
ve açıkta/barınakta kalma süresi)
|
Genelde sundurma tipi veya kargı ve çalılarla oluşturulmuş basit
barınaklarda yetiştirilmektedir. Yaz aylarında gündüz, kış aylarında ise
gece barınakta tutulmaktadırlar.
|
|
Ergin Hayvanların
Beslenmesi (Tümüyle otlatma,
otlatma+kaba yem, karışık, kesif yem, tamamen kesif yem)
|
Ergin hayvanlar merada otlatılmaktadır. Ancak aşım veya doğum
dönemi gibi kritik süreçlerde ekonomik gücü yeterli olan yetiştiriciler
meraya ilaveten çok az miktarda kesif yem desteği sağlayabilmektedirler.
|
|
Yetiştirme Bölgesinin
Doğal Koşulları (Dağlık alanlar, su eksikliği, iklimsel koşulları vs.)
|
Genelde dağlık alanlarda yetiştirilmektedir. Bu alanlar yaz ve sonbahar
başlangıcında genelde zayıf kuru otlarla, diğer dönemlerde ise çok güçlü
sayılmayacak yeşil otlarla kaplıdır.
|
|
Benzeri Irk/Irklar
|
Bölgede benzeşebileceği ırk son dönemde yok olan yağlı kuyruklu Ödemiş
ırkıdır. Ancak Ödemiş ırkından başta kuyruk şekli ve büyüklüğü ile renk
olmak üzere birçok yönden belirgin farklılıklar sergilemektedir.
|
MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ
|
|
Vücut Yapısı Genel
Tanımı
|
Vücut orta büyüklüktedir. Baş vücuda göre biraz küçük, kulaklar
orta büyüklükte ve sarkıktır. Vücut genellikle bej veya açık gri renkte;
baş, kulaklar, bacaklar ve karın altı kahverengiden siyaha kadar
değişebilen tonlardaki renkle ya da bu renkleri içeren lekelerle
kaplıdır. Sağıma elverişli iri meme başlarına sahiptir. Yağlı
kuyrukludur.
|
|
Vücut Örtü Rengi
|
|
Siyah
|
Gri
|
Mavi
|
Kırmızı
|
Kahverengi
|
Sarı
|
Sarımsı
|
Beyaz
|
|
Başlıca Tek Renk
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Renk Kombinasyonu
|
X
|
X
|
|
|
X
|
|
|
X
|
|
Özel Renk Karakteristiği
|
Baş, bacaklar haricinde vücut genellikle bej veya açık gri olup,
açık kahve renklilere de rastlanır. Bazı hayvanlarda baş ve bacakların yanında
karın altı bölgesi, kahverengiden siyaha kadar değişebilen tonlardaki
renkle ya da bu renkleri içeren lekelerle kaplıdır. Irkın isminde yer
alan Çapar kelimesi de bu lekeli yapıyı ifade etmektedir.
|
|
Deri Rengi
|
|
|
BAŞ ÖZELLİKLERİ
|
Baş Yapısı (Türe özgü
nitelikleri ve varsa özgün nitelikleri)
|
Diğer yerli ırklarımıza oranla biraz daha küçük
baş yapısına sahiptir. Baş
uzunluğu ortalama 18.7;. alın genişliği ortalama
11.3 cm’dir .
|
|
Boynuzluluk % ve Yapısı
(şekli, ebadı, kabarcık varsa, belirtilmesi )
|
Erkek
|
Erkeklerin tamamı spiral boynuzludur.
|
|
Dişi
|
Çoğunlukla boynuzsuzdur. Nadiren küçük ve zayıf yapılı boynuzlara
rastlanabilir.
|
|
Kulak Yapısı
|
Orta büyüklükte ve
sarkık kulak yapısına sahiptir. Kulak uzunluğu ortalama 13.7 cm’dir.
|
|
Küpe Sakal
|
Hayvanların bazılarında (~%15) küpeye rastlanmaktadır. Sakal
yoktur.
|
|
VÜCUT ÖLÇÜLERİ
|
|
Erkek
|
Dişi
|
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
|
Sağrı Yük., cm
|
64.0
|
75.5
|
68.4
|
51.0
|
74.0
|
64.0
|
|
Cidago Yük., cm
|
60.5
|
76.0
|
69.0
|
54.0
|
74.0
|
63.5
|
|
Sırt Yük., cm
|
61.3
|
75.0
|
68.0
|
50.1
|
68.0
|
61.5
|
|
Göğüs Derinliği, cm
|
29.2
|
39.5
|
33.5
|
20.0
|
36.0
|
29.4
|
|
Kürekler Arkası Göğüs
Genişliği, cm
|
18.0
|
22.5
|
20.9
|
14.0
|
24.7
|
18.2
|
|
Göğüs Çevresi, cm
|
88.0
|
100.0
|
95.4
|
69.0
|
96.0
|
81.8
|
|
Vücut Uzunluğu
,cm
|
60.8
|
70.0
|
63.4
|
52.0
|
72.5
|
61.9
|
|
Ergin Ağırlık, kg
|
40.5
|
70.5
|
58.5
|
23.5
|
55.5
|
37.6
|
|
Kuyruk Yapısı
|
Yağlı kuyruklu olup, diğer yağlı kuyruklu ırklarımızdan daha toplu
bir kuyruk yapısına sahiptir. Kuyruk ucu ince ve içe kıvrıktır. Kuyruk
uzunluğu ortalama 36.0 cm olup, 23.2 cm’lik kısmını kuyruk gövdesi, 12.8 cm’lik kısmını da ince kuyruk ucu oluşturmaktadır.
|
|
Meme Yapısı
|
Meme uçları belirgin
biçimde iri yapıdadır.
|
|
IRKA
ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLER
|
|
Irkın Özel Yetenekleri
(Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık)
|
Oldukça kanaatkâr, hastalıklara ve kötü çevresel koşullara
dirençli hayvanlardır. Kuzuların yaşama gücü ve gelişme hızları
yüksektir.
|
ÜREME
ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ
|
|
Dişi
|
|
Mevsim
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
|
Çiftleşme Mevsimi ve
Uzunluğu
|
Ağustos-Eylül aylarında
çiftleşmeler gerçekleşmektedir.
|
|
|
|
|
Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), %
|
|
|
90.0-95.0
|
|
Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun)
|
1.0
|
2.0
|
1.1
|
|
Yaşama Gücü, %
|
Sütten kesime kadar
|
|
|
Damızlık çağa kadar
|
|
VERİM ÖZELLİKLERİ
|
|
SÜT
|
|
Dişi
|
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
|
Laktasyon Süt Verimi, kg
|
|
|
47.7±2.6
|
|
Laktasyon Süresi, gün
|
|
|
146± 8.5
|
|
Süt Özellikleri
|
|
|
|
|
Sütteki Protein %
|
|
|
|
|
Sütteki Yağ %
|
|
|
|
|
YAPAĞI
|
Yapağı Tipi
|
Halı tipi kaba-karışık yapağı.
|
|
Yapağı Verimi, kg
|
|
|
1.2
|
|
Randımanı, %
|
|
|
72.8
|
|
İncelik, mikron
|
|
|
|
|
Uzunluk (lüle), cm
|
|
|
8.7
|
|
Birörneklilik
|
|
BÜYÜME ÖZELLİKLERİ
|
|
|
Erkek
|
Dişi
|
|
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
|
Doğum Ağırlığı, kg
|
2.6
|
5.7
|
4.0
|
2.1
|
5.0
|
3.5
|
|
Sütten Kesim Yaşı, gün
|
|
|
|
|
|
|
|
Sütten Kesim Canlı Ağ., kg
|
|
|
|
|
|
|
|
Ergenlik Çağı
|
Yaş, gün
|
|
|
|
|
|
|
|
Ağırlık, kg
|
|
|
|
|
|
|
|
İlk Damızlıkta Kullanma
|
Yaş, gün
|
|
|
|
|
|
|
|
Ağırlık, kg
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Erkek
|
|
Min.
|
Mak.
|
Ort.
|
|
Günlük Ağırlık Artışı, g
|
|
|
|
|
KARKAS
ÖZELLİKLERİ
|
Karkas Ağırlığı, kg
|
Sıcak
|
|
|
|
|
Soğuk
|
|
|
|
|
Karkas Randımanı , %
|
Sıcak
|
|
|
|
|
Soğuk
|
|
|
48.8
|
|
Et Kalite
Özellikleri(yağ, lezzet, kıvam, koku, renk)
|
|
|
POST/DERİ
|
Post Ağırlığı, kg
|
|
|
Deri Özellikleri
|
|
DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ
|
|
Sürü İçgüdüsü
|
Çok iyi.
|
|
Analık İçgüdüsü
|
Çok İyi.
|
|
Yürüme Yeteneği
|
İyi.
|
Otlama Yeteneği
|
Çok iyi.
|
|
Sağılabilme Yeteneği
|
Meme
başlarının büyüklüğü dolayısıyla sağıma elverişli.
|
|
Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç)
|
Oldukça sakin mizaçlı olması dolayısıyla merada sürü idaresinin oldukça
kolay olduğu yetiştiricilerin ortak kanısıdır.
|
|
Diğer
|
|
GENETİK ÖZELLİKLERİ
|
|
Genetik Mesafe
|
Mevcut üç Çine Çaparı sürüsünde RAPD primerleri
ile yapılan DNA analizleri sonucunda sürüler arası genetik benzerlikler 0.8439 ile 0.9037 arasındadır.
|
|
Kromozom Anormallikleri
|
|
|
Tipik Gen Markerleri
(işaretleyiciler)
|
|
|
Major Genler
|
|
|
Diğer
|
Mitokondriyal DNA analizinde Çine Çaparı koyunlarda diğer
ırklarda yaygın gözlenen HA, HB ve HC haplogrupları
gözlenmiştir.
Y kromozomuna dayalı genetik analizde ise Çine Çaparı koyunlar diğer
birçok yerli koyun ırkımız gibi 6 ve 8 nolu haplotip gruplarında yer almışlardır.
|
DİĞER ÖZELLİKLERİ
|
|
Yumurtlama sayısı (n=22) = 1.23±0.123
Doğumda kuzu sayısına ilişkin tekrarlama derecesi (34 koyunun 136
kaydı) = 0.04
Laparoskopik intrauterin tohumlama başarısı (Doğum
sonuçlarına göre, n=23) = %69.6
Kuzularda canlı ağırlık (~2.5 aylık
yaşta, n=14) = 14.30±0.422
kg
Kuzularda canlı ağırlık (~5 aylık yaşta, n=16) = 20.89±1.208 kg
5 aylık yaşta ortalama 25.41 kg canlı ağırlıkta 63 gün süreyle
yoğun besiye alınan kuzularda besi sonu canlı ağırlığı 38.73 kg ve günlük
ortalama canlı ağırlık artışı 211 gram olmuştur.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|