|
Türkiye
Atom Enerjisi Kurumundan:
ARAŞTIRMA REAKTÖRLERİNİN GÜVENLİĞİ
İÇİN
ÖZEL İLKELER
YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, araştırma reaktörlerinde
Kurum tarafından tanımlanan nükleer güvenlik hedeflerine ulaşılabilmesi
için uyulması gereken özel güvenlik ilkelerini belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik araştırma reaktörlerinin
tasarımı, inşası, işletmeye alınması, işletilmesi ve işletmeden çıkarılması
aşamalarındaki etkinliklere uygulanır.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik 9/7/1982
tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen,
a)
Beklenen işletme olayları: Tesisin ömrü boyunca bir ya da daha fazla kez
meydana gelmesi beklenen ve gerçekleştiğinde tesise veya güvenlik
sistemlerine bir zarar vermesi veya kaza koşullarına yol açması mühendislik
sistemleri ile tasarım aşamasında engellenen normal işletmeden sapmaları,
b)
Dekontaminasyon: Kişi, yer veya maddelerdeki kontaminasyonun fiziksel, kimyasal veya biyolojik işlemlerle
tamamen ya da kısmen giderilmesi, arındırmayı,
c)
Doğal güvenlik özellikleri: Sadece doğal olaylar ve/veya fizik kurallarının
sonucu olarak geçişli durumlarda sistemi güvenli duruma ulaşma yönünde
etkileyen özellikleri,
ç)
Durdurma: Reaktördeki reaktivite kontrol
cihazlarının devreye girmesi ile zincirleme reaksiyonun durdurulmasını,
d)
Farklılık: Belli bir işlevi yerine getirmek üzere, ortak nedenli arıza
olasılığını azaltmak amacıyla farklı özellikleri kullanan iki ya da daha
fazla sayıda yedekli sistem veya bileşenlerin varlığını,
e)
Fiziksel ayrılık: Ortak nedenli arıza olasılığını azaltmak amacıyla, aynı
işlevi gören sistemlerin konum, yön gibi mekansal
yöntemlerle, uygun bariyerlerle veya bunların kombinasyonu bir sistemle
birbirlerinden ayrı olmasını,
f)
Güvenli-arıza: Tesiste kullanılan sistem veya bileşenlerin, arızalanmaları
durumunda tesis güvenliği açısından daha kötü bir duruma geçilmesini
engelleyecek şekilde tasarımlanmasını,
g)
Güvenlik ayar sınırları: Güvenlik sınırlarının bulunduğu işletme
parametrelerine ait ölçüm sistemlerine yerleştirilecek olan durdurma
sinyalinin, tasarıma esas kazalarda güvenlik sınırının aşılmamasını
garantilemek koşuluyla, ayarlanabileceği en büyük veya en küçük değerleri,
ğ)
Güvenlik sınırları: Tesiste fiziksel bariyerlerin bütünlüğünün tasarımda
öngörüldüğü şekilde korunduğunu garanti altına alan ve ölçülebilir sistem
parametrelerine ilişkin olan sınır değerleri,
h)
Güvenlik sistemi: Tesiste güvenlik fonksiyonlarının yerine getirilmesini
veya beklenen işletme olayları ve tasarıma esas kazaların sonuçlarının
sınırlandırılmasını temin etmek için sağlanan sistemi,
ı)
İşletme için sınır koşullar: Sistem ve bileşenlere ait kısıtlamalar ile
işletme parametreleri için çoğunlukla yönetsel gerekçelerle belirlenen ve
güvenlik ayar sınırları içinde kalan aralıklardan oluşan sınırlayıcı koşulları,
i)
İşletme durumları: Tam güçte çalışma, doğal dolaşımda çalışma, uzun dönem
durdurulmuş durumda kalma gibi normal işletme koşullarının alt durumlarını,
j)
İşletme sınır ve koşulları: Halkın ve çalışanların sağlık ve güvenliği ile
çevreyi korumayı garanti altına alan, tesisin güvenli işletiminin bütünsel
bir çerçevesini çizen ve işletme lisansı ile verilen yetkilerin sınırlarını
belirleyen tüm sınır ve koşulları,
k)
Kaza koşulları: Beklenen işletme olaylarının ötesinde, tasarıma esas ve
tasarım ötesi kazaları da kapsayan normal işletme koşullarından tüm
sapmalar,
l)
Kilitleme mekanizmaları: Nükleer tesislerde güvenliği sürdürmeye yönelik
olarak sistemlerin kullanımını belirli koşullara bağlı olarak kilitleme
yoluyla engelleyen devre veya araçları,
m)
Kontaminasyon: İnsan vücudu da dahil
olmak üzere herhangi bir yer veya maddenin yüzeyinde veya içinde istenmeyen
ya da zararlı olabilen radyoaktif veya kimyasal madde birikimini,
n)
Kor: Bir nükleer reaktörde zincirleme fisyon
reaksiyonunun kontrollu bir biçimde sürdürüldüğü
kısım, reaktör kalbini,
o)
Kurum: Türkiye Atom Enerjisi Kurumunu,
ö)
Mühendislik güvenlik özellikleri: Nükleer tesislerde beklenen işletme
olayları ve kaza koşullarının olası sonuçlarını hafifletmek amacıyla
tasarımlanmış otomatik olarak tetiklenen özel sistem veya özellikleri,
p)
Ortak nedenli arıza: Birden fazla yapı, sistem veya bileşenin tek bir olay
veya nedenle arızalanmasını,
r)
Reaktör kontrol sistemi: Reaktörlerde gücün kontrol edilmesi ve
düzenlenmesi için tasarlanmış sistemleri,
s)
Reaktör koruma sistemi: Reaktörün işletilmesini izleyen ve olağan dışı bir
durum algıladığında güvensiz duruma geçişi engellemeye yönelik müdahaleleri
otomatik olarak başlatan sistemi,
ş)
Tasarıma esas kazalar: Tesisin tasarımı sırasında güvenlik sistemlerinin
sınırlarını belirleyen kazaları,
t)
Tasarımda kapsanan kazalar: Radyoaktif madde salınması uygun tasarım
özellikleri sayesinde kabul edilebilir düzeyde tutulan normal işletme
koşullarından sapmaları,
u)
Tesis: Araştırma reaktörünün bulunduğu sahanın içerisinde yer alan ilgili
tüm yapı ve sistemleri,
ü)
Yedeklilik: Sistem ve bileşenlerin işlevlerinin her koşulda yerine
getirildiğinin güvence altına alınmasını sağlamak amacıyla aynı işlevi
gören farklı ya da aynı nitelikte yedek sistem veya bileşenlerin
bulunmasını,
v)
Yetkilendirilen kişi: Yetki gerektiren herhangi bir faaliyeti yerine
getirmek üzere prosedürler uyarınca Kurum
tarafından yetkilendirilmiş gerçek veya tüzel kişiyi,
tanımlar.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel Tasarım Özellikleri
Tasarım limitleri
MADDE 5 – (1) Tasarıma temel oluşturacak sınırlayıcı
parametreler deneyleri de içeren tüm olay senaryoları incelenerek
belirlenir. Bu parametrelere ait tasarım limitleri normal işletme ve kaza
koşullarında reaktör koruna önemli bir hasar verilmeyeceğini ve radyoaktif
madde salımı sonucu maruz kalınan radyasyon dozunun Kurumun belirlediği
sınırlar içinde kalacağını yüksek bir güvenilirlikle garanti altına alacak
şekilde saptanır.
Güvenlik fonksiyonları
MADDE 6 – (1) Reaktörün öngörülen tasarım özelliklerine göre
güvenliğin sağlanmasını garanti altına almak için yerine getirilmesi
gereken bütün güvenlik fonksiyonları belirlenir ve beklenen işletme
olayları ile kaza koşullarında bu fonksiyonları yerine getirecek
mühendislik güvenlik özellikleri ve güvenlik sistemleri tasarıma dahil edilir.
Güvenilirlik tasarımı
MADDE 7 – (1) Güvenlik fonksiyonlarının belirli bir
güvenilirlikle yerine getirilebilmesi için tasarımda gereken önlemler
alınır. Gerekli durumlarda yedeklilik sağlanarak hiçbir tek arızanın
güvenlikle ilgili yapı, sistem ve bileşenlerin güvenlik fonksiyonlarını
kaybetmelerine neden olmaması sağlanır. Farklılık, fiziksel ayrılık ve
güvenli arızalanma gibi yöntemlerin tasarımda kullanılması ile ortak
nedenli arızalar engellenerek güvenilirlik artırılır.
Normal işletme koşulları için tasarım
MADDE 8 – (1) Normal işletme koşullarında reaktör güvenliğini
etkileyebilecek veya geliştirebilecek faktörler tasarımda dikkate alınır.
(2)
Reaktörün tüm normal işletme koşulları için işletme sınır ve koşulları
detaylı olarak tanımlanır, reaktör, normal işletme koşullarında
parametrelerin önceden tanımlanmış aralığında güvenlik sistemlerinin
devreye girmesine gerek kalmaksızın güvenle çalışabilecek ve güç
azaltabilecek yapıda tasarımlanır. İşletici personelin yükünü azaltmak ve
insan hatalarını en aza indirmek amacıyla, tasarımda otomatik sistemlere de
mümkün olduğu kadar yer verilir.
(3)
Reaktör korunun kolay ulaşılabilirliği ve işletme koşullarının sık
değişebilirliği nedenleriyle insan faktörü ile insan-makina
arayüzü tüm tasarım faaliyetleri boyunca
sistematik olarak dikkate alınır. Kontrol odası ve/veya konsolu ergonomik
ilkeler dikkate alınarak tasarımlanır.
(4)
Reaktör, güvenlik açısından önemli tüm sistemlerin test ve denetimlerine
olanak sağlayacak şekilde tasarımlanır. Mümkün olan her elektrik ve
elektronik sisteme, otomatik olarak sistemi test eden devreler eklenir.
(5)
Tasarımda, sistemlerin bakım ve onarımını kolaylaştırmak amacıyla
ulaşılabilirlik, yeterli zırhlama, uzaktan
kumandalı sistemler ve dekontaminasyon konuları
dikkate alınır.
(6)
Kullanım ömrü boyunca, malzeme özelliklerinde beklenen değişim gözönüne alınarak tasarımda belirli bir güvenlik payı
hesaba katılır. Malzeme özelliklerine ilişkin verilerin yeterli olmadığı
durumlarda uygun bir malzeme gözetim programı hazırlanır ve bu program
izlenerek elde edilen sonuçlar kullanılarak belirli aralıklarla tasarımın
yeterliliği kontrol edilir.
Kazalara karşı tasarım
MADDE 9 – (1) Güvenlik açısından önemli yapı, sistem ve
bileşenler, öngörülen tüm kazalarda tesis güvenli ve kararlı bir duruma
ulaşabilecek şekilde tasarımlanır.
(2)
Tesiste güvenlik fonksiyonlarını yerine getiren sistemler gerektiğinde
otomatik olarak devreye girebilecek şekilde tasarımlanır ve sistemler
devreye girdikten sonra operatöre olan gereksinim en aza indirilir.
Kazalara karşı tasarımda operatör müdahalesi, ancak müdahale için yeterince
zaman olduğu, bilginin doğru olarak operatöre ulaştırılabildiği, teşhisin
kolay ve net bir şekilde yapılabildiği ve operatörden talep edilen işyükünün aşırı olmadığı gösterildiği takdirde
güvenilir kabul edilebilir.
(3)
Varsa güvenlik sistemleri mümkün olduğunca kontrol sistemlerinden bağımsız
tasarımlanır. Her iki fonksiyona da sahip sistemlerde, güvenlik fonksiyonlarının
önceliği ve kontrol fonksiyonunun gereksinim duyulduğunda güvenlik
fonksiyonunun yerine getirilmesini engellemediği tasarımda garanti altına
alınır.
(4)
Güvenlik açısından önemli yapı, sistem ve bileşenler kaza koşullarının
yaratabileceği aşırı çevresel koşullara dayanabilecek ve fonksiyonunu
sürdürebilecek şekilde tasarımlanır. Tasarım kaza koşullarında reaktörü
durdurabilecek, kararlı durumda tutabilecek, kaza sürecinde gerekli tüm
parametrelerin izlenebilmesini sağlayacak önlemleri içerir ve eğer
gerekiyorsa kontrol odasından ayrı uzaktan izleme ve durdurma olanağı
sağlanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Özel Tasarım Özellikleri
Binalar ve yapısal bileşenler
MADDE 10 – (1) Tesisteki bina ve yapısal bileşenlerin nükleer
güvenlik açısından önemleri ve güvenlik fonksiyonları tanımlanır, bina ve
yapısal bileşenler güvenlik sınıflandırmalarındaki yerlerine uygun olarak
ve işletme koşulları ve kazalar sırasında kendilerinden beklenen
fonksiyonlarını sürdürebilecek şekilde tasarımlanır.
(2)
Bina ve yapısal bileşenlerin tasarımında saha içi ve dışı radyasyon
seviyeleri ile radyoaktif madde salımlarının
sınır değerleri dikkate alınır. Korunak binası ile radyoaktif madde ve atık
bulunan diğer binalar ve yapısal bileşenlerin sızdırmazlık derecesi ile
havalandırma sisteminin özellikleri reaktörün kullanımına ve güvenlik
analizlerine göre belirlenir.
Reaktör koru ve kontrolu
MADDE 11 – (1) Reaktivite kontrol
sistemleri ve varsa deney düzenekleri de dahil olmak üzere reaktör korunun
tasarımı tüm işletme durumlarında tasarım limitleri aşılmayacak şekilde yapılır.
(2)
Reaktör koru tüm normal işletme ve kaza koşullarında durdurulabilecek, kritikaltı tutulabilecek, soğutulabilecek ve kaza
koşullarında yakıt hasarı kabul edilebilir sınırların altında kalacak
şekilde tasarımlanır. Tüm kor bileşenlerinin tasarımında nötronik, ısıl-akışkan, mekanik, metalurjik,
kimyasal ve radyolojik koşullar dikkate alınır. Kor tasarımı tüm
öngörülebilen yakıt yüklemelerini kapsar. Mümkün olduğu durumlarda, reaktör
koru kaza sonuçlarını hafifletebilecek doğal güvenlik özelliklerine sahip
olacak şekilde tasarımlanır.
(3)
Reaktivite kontrol sistemleri, deneyler sırasında
ithal edilebilecek en yüksek pozitif reaktivite
miktarı da gözönüne alınarak hesaplanacak olası
en büyük pozitif reaktivite ithalini karşılamaya
yeterli negatif reaktiviteye sahip olacak şekilde
tasarımlanır. Deneyler veya reaktivite kontrol
sistemleri tarafından reaktöre ithal edilebilecek en yüksek pozitif reaktivite değeri ve bu reaktivitenin
kora giriş hızı tasarım limitlerini aşmayacak şekilde belirlenir.
Soğutma sistemleri
MADDE 12 – (1) Reaktör soğutma sistemleri, normal işletme
koşulları ve kazalar sırasında kordan nihai ısı kuyusuna yeterli ve
güvenilir ısı transferini sağlayacak şekilde tasarımlanır.
(2)
Soğutma sistemleri yüksek kalite, test ve bakım için uygunluk ile gerekli
durumlarda yedeklilik ilkeleri dikkate alınarak tasarımlanır.
(3)
Tasarıma esas kazalar sırasında soğutma sisteminin yeterli olmaması
durumunda acil durum kor soğutma sistemi tasarımlanır. Bu sistem reaktör
soğutucu sistemi sınırının zarar görmesi sonucu meydana gelebilecekler de dahil olmak üzere tüm durdurulmuş durumlarda kordaki
sıcaklık parametrelerini belirlenen güvenlik sınırları içinde tutacak
kapasitede tasarımlanır. Acil durum kor soğutma sistemi tek arıza durumunda
fonksiyonunu yerine getirecek şekilde ve yeterli güvenilirlikte tasarımlanır.
Durdurma sistemleri
MADDE 13 – (1) Reaktör tasarımı, deneylerin reaktivite etkileri de dikkate alınmak koşuluyla, her
türlü işletme ve kaza koşullarında reaktörü kritikaltı
yapmaya ve belirli bir güvenlik payı ile kritikaltı
tutmaya yeterli reaktivite kapasitesine sahip en
az bir durdurma sistemini içerir.
(2)
Durdurma sisteminin etkinlik, kora reaktivite
ithal etme hızı ve durdurma reaktivitesi gibi
fiziksel özellikleri işletme sınır ve koşullarına uygun tasarımlanır.
Durdurma sistemi otomatik olarak veya elle kumanda ile harekete
geçirilebilecek şekilde tasarımlanır.
(3)
Reaktörün özelliklerine bağlı olarak gerektiğinde ilkinden bağımsız ikinci
bir durdurma sistemi tasarımlanır.
Koruma sistemi
MADDE 14 – (1) Tesiste diğer sistemlerden bağımsız ve otomatik
bir reaktör koruma sistemi olmalı ve bu sistem tek arıza durumunda
fonksiyonunu yerine getirebilecek, ortak nedenli arıza durumunda ise reaktörü
güvenli bir duruma getirebilecek şekilde tasarımlanır.
(2)
Reaktör koruma sistemi otomatik olarak devreye girecek, ancak operatör
tarafından da tetiklenebilecek şekilde tasarımlanır. Koruma sistemi,
koruyucu hareket başladıktan sonra hiçbir şekilde elle kumanda edilemeyecek
ve kendiliğinden normal durumuna dönmeyecek şekilde tasarımlanır. Koruma
sistemi ancak koruyucu hareket tamamlandıktan ve mutlaka operatör
müdahalesi olduktan sonra normal işletmeye dönecek şekilde tasarımlanır.
(3)
Koruma sistemi, öngörülen kazaları başlatan olayların saptanmasında
fiziksel olanaklar ölçüsünde yedeklilik ve farklılık özelliklerine sahip
olmalı, güvenli arıza ve fiziksel ayrılık ilkeleri kullanılarak
tasarımlanır.
(4)
Koruma sisteminin ayarları, başlatıcı tüm olaylar için güvenlik sınırları
aşılmayacak şekilde gerçekleştirilir. Ayarlar ile güvenlik sınırı
arasındaki aralık, ölçüm değerlerindeki belirsizlikler, kalibrasyon
belirsizlikleri, olası kaymalar ve ölçüm aletleri ile koruma sisteminin
tepki süreleri dikkate alınarak saptanır.
(5)
Koruma sisteminde yer alan kilitleme mekanizmalarının köprüleme
sistemi herhangi bir istenmeyen köprülemeye yol
açmayacak şekilde tasarımlanır. Koruma sisteminde yer alan bilgisayar
yazılım ve donanımının yeterliliği kanıtlanmalı ve doğrulaması yapılır.
Enstrümantasyon ve kontrol
MADDE 15 – (1) Normal işletme koşulları ve kazalar sırasında
tesisi izlemeye yönelik gerekli tüm enstrümantasyon
ve görüntüleme sistemleri sağlanır, güvenlik açısından önemli parametreler
kaydedilir. Normal işletme koşullarında sistem parametrelerinin belirlenen
aralıklarda kalmasını sağlayacak el ile veya otomatik kontrol olanakları
bulunur.
(2)
Enstrümantasyonun seçimi ve düzenlemesi ile
görüntüleme yöntemleri ergonomik ilkeleri dikkate almalı, operatör
hatalarını en aza indirmek üzere operatörün bilgiyi algılaması ve gerekli
önlemleri alması için en uygun koşullar sağlanır. Normal işletme sırasında
işletme parametrelerinde güvenliği azaltacak yönde oluşan değişikliklerin
erken farkedilebilmesi için görsel ve işitsel
alarm sistemleri tasarımlanır.
(3)
Sayısal enstrümantasyon ve kontrol içeren
tasarımlarda, yazılım ve donanımların standartlara uygunluğunu test edecek
ve sistemi doğrulayacak mekanizmalar oluşturulur ve tesisin ömrü boyunca
uygulanır.
(4)
Kontrol odası, acil durumlar için bağımsız bir yedek kontrol odası ve
kontrol odası kullanıcılarının kazalar sırasındaki güvenliği hususları
reaktör tasarımına bağlı olarak dikkate alınır.
(5)
Güvenlik açısından önemli enstrümantasyon ve kontrollar düzenli olarak denetlenebilecek, test
edilebilecek ve bakım yapılabilecek şekilde tasarımlanır.
Elektrik güç sistemleri
MADDE 16 – (1) Elektrik güç sistemleri, doğru ve/veya
alternatif akım kaybı nedeniyle reaktörün güvensiz duruma geçmesine neden
olmayacak şekilde tasarımlanır.
(2)
Normal işletme koşulları ve kazalar için elektrik güç tasarım ilkeleri
tanımlanır, kazalar sırasında gerekli fonksiyonlar için gücün
sağlanabilmesi bu ilkeler içinde yer alır. Gerekli durumlar için acil durum
güç kaynakları veya kesintisiz güç kaynakları tasarımda dikkate alınır. Bu
sistemlerin işlevsellik testi için uygun yöntemler geliştirilir.
(3)
Doğru ve alternatif akım kaybı durumunda reaktörün güvende olduğu süre
tanımlanır ve analizlerle doğrulanır.
(4)
Elektrik ve sinyal kablolarının seçim ve yerleştirilmesinde yangın veya
girişim gibi sebeplerle oluşacak ortak nedenli arızalar dikkate alınarak
fiziksel ayrılık ve yedeklilik gibi çözüm yöntemleri kullanılır.
Yardımcı sistemler
MADDE 17 – (1) Yardımcı sistemler, normal çalışma veya
arızalanma durumunda reaktörün güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde
tasarımlanır. Radyoaktif malzeme içeren yardımcı sistemlerin arızası
durumunda ise çevreye radyoaktif madde salımını
engelleyecek önlemler alınır.
(2)
Yakıta ilişkin yardımcı sistemler yakıta hasar gelmesini ve kor dışında
kritikliğe ulaşılmasını engelleyecek şekilde tasarımlanır.
(3)
Radyoaktif gazların birikebileceği ortamlar için gerekli izleme,
havalandırma ve filtreleme sistemleri sağlanır.
(4)
Tasarım, özellikle radyoaktif madde içeren yardımcı sistemlerde yangın ve
patlamayı engelleyen önlemler içerir, koruyucu sistemlerle desteklenir.
(5)
Gerekli durumlar için iletişim sistemleri sağlanır.
Deney düzenekleri
MADDE 18 – (1) Deney düzenekleri hiçbir işletme durumunda
işletme sınır ve koşullarının ihlaline neden olmayacak şekilde
tasarımlanır.
(2)
Deney düzeneklerinin varlığı, çalışması, devredışı
kalması veya arızası, reaktörde kabul edilemez soğutma kapasitesi azalımı
veya reaktivite değişimine ve çalışanlar ve
toplumun belirlenen sınırların üzerinde radyasyona maruz kalmasına neden
olmayacak şekilde tasarımlanır.
(3)
Tasarımda deney düzeneklerinin enerji üretim potansiyeli ve radyoaktif
madde envanteri ile reaktörle etkileşimi dikkate
alınır. Güvenlik açısından gerekli durumlarda deneysel parametrelerin
kontrol odasından izlenmesi sağlanır, ancak bu enstrümantasyonun
reaktör koruma sistemi ile etkileşimi analiz edilir.
Çevresel izleme ve radyoaktif atık
sistemleri
MADDE 19 – (1) Tesisin tasarımında çevreye salınan radyoaktif
madde miktarını kontrol, ölçme ve izleme amacına yönelik araç ve yöntemler
ile radyoaktif atıkların güvenli bir şekilde toplanması, işlenmesi,
taşınması, depolanması ve bertaraf edilmesini sağlayan sistemlere yer
verilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İnşa ve İşletmeye Alma
İnşa
MADDE 20 – (1) Yetkilendirilen kişi, araştırma reaktörünün
tasarıma uygun inşa edilmesini sağlamak üzere, görev, yetki ve
sorumlulukların ayrıntılı ve net bir şekilde tanımlandığı bir organizasyon
oluşturur.
(2)
Yetkilendirilen kişi tesisin tasarıma uygun olarak inşa edilmesi ve
performans testlerinin gerçekleştirilmesi için gereken tüm teknik, idari ve
mali kaynakları bu organizasyona sağlar. Organizasyon için tanımlanan ve
tesis yöneticisi tarafından kullanılan yetki ve sorumluluklar
yetkilendirilen kişinin nihai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İşletme organizasyonu
MADDE 21 – (1) Yetkilendirilen kişi, işletmeye alma öncesinde
İşletme Organizasyonunu oluşturur ve bu organizasyon işletmeye alma
programının hazırlanması ve uygulanmasında fiilen yer alır.
(2)
Bu aşamada kurucu inşaatı sürdüren organizasyon ile işletme organizasyonu
arasındaki görev, yetki ve sorumluluk dağılımının açık ve net olmasını
sağlar. İşletme Organizasyonu güvenliğe ilişkin konuların değerlendirileceği
Reaktör Güvenlik Komitesini de içerir.
İşletmeye alma programı
MADDE 22 – (1) Yetkilendirilen kişi, yapı, sistem ve
bileşenlerin tasarım hedefleriyle uyumlu ve performans kriterlerini
karşılayacak şekilde kurulduğunu gösterecek bir işletmeye alma programı
uygulanır.
(2)
İşletmeye alma programı, inşaatı gerçekleştiren organizasyon ile işletme
organizasyonu tarafından ortak olarak hazırlanır ve uygulanır. İşletmeye
alma aşamalar halinde yürütür, aşamalarından biri başarıyla bitirilmeden
diğerine geçilmez. Her aşamada yer alan testlerin gereken ayrıntıdaki
sonuçları bir kalite temini programı çerçevesinde dokümante
edilir ve tesisin ömrü boyunca korunur.
(3)
Deney düzeneklerinin işletmeye alınmasına özel önem verilir.
Güvenliğin doğrulanması
MADDE 23 – (1) Tesisin güvenlik analiz raporu, inşaat ve
işletmeye alma aşamalarında tasarım değerlerinden farklılaşan tüm
parametreler dikkate alınarak güncellenir ve tesisin kurulduğu şekliyle de
güvenli olduğu ve güvenli bir şekilde işletilebileceği gösterilir.
İşletme sınır ve koşulları
MADDE 24 – (1) Tesisin güvenlik analizlerine dayanılarak,
halkın ve çalışanların sağlık ve güvenliği ile çevreyi korumayı garanti
altına alan ve tesisin güvenli işletiminin bütünsel bir çerçevesini çizen
işletme sınır ve koşulları (İSK) oluşturulur.
(2)
Tesisin genel güvenlik çerçevesini oluşturan İSK, güvenlik sınırları ile
tüm farklı işletme durumları için güvenlik ayar sınırlarını, işletme için
sınır koşullarını, gözetim ve izleme gereksinimlerini ve idari düzenlemeleri
içerir.
(3)
Güvenlik sınırları, normal işletme koşulları ve tasarımda kapsanan kazalar
durumlarında hiçbir şekilde aşılmaz. Bu sınırları aşmamak üzere
belirlenecek olan güvenlik ayar sınırları geçiş durumlarını dikkate alacak
ve her durumda güvenlik sınırlarının altında kalmayı garantileyecek düzeyde
belirlenir. Reaktör koruma sisteminin ayarları, güvenlik ayar sınırlarını
aşmamak koşulu ile herhangi bir noktada seçilebilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
İşletme ve İşletmeden Çıkarma
Yapılanma ve sorumluluklar
MADDE 25 – (1) Lisans sahibi, görev, yetki ve sorumlulukların
ayrıntılı ve net bir şekilde tanımlandığı işletme organizasyonu
aracılığıyla araştırma reaktörünün işletme sınır ve koşulları içerisinde
işletilmesini sağlar.
(2)
Lisans sahibi güvenli işletme için gereken tüm teknik, idari ve mali
kaynakları işletme organizasyonuna sağlar. İşletme organizasyonu için
tanımlanan ve tesis yöneticisi tarafından kullanılan yetki ve sorumluluklar
lisans sahibinin nihai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İşletme prosedürleri
MADDE 26 – (1) Tesis, reaktörün işletme sınır ve koşulları ile
uyumlu, tutarlı ve onaylı işletme prosedürleri
uygulanarak işletilir.
(2)
İşletme prosedürlerinin gözden geçirilme ve
güncellenme süreçlerine ilişkin prosedürler hazırlanır ve işletici personel
en güncel hali konusunda eğitilir. İşletme prosedürlerinin
bir kopyası her zaman kontrol odası veya konsolunda bulunur.
Bakım-onarım, test ve denetimler
MADDE 27 – (1) Tesisin güvenli bir şekilde işletilmesini
garanti altına almak üzere bakım-onarım çalışmaları, düzenli test ve
denetimler yapılır.
(2)
Tüm bakım-onarım, test ve denetimler yazılı prosedürler
çerçevesinde, düzenli aralıklarla ve yetkin personel tarafından yapılır.
Prosedürler tutulacak kayıtları içerecek ve işin uygulanmasında izin-onay
mekanizmalarını net bir şekilde ortaya koyacak şekilde hazırlanır.
Uygulamalar güvenliğin zedelenebileceği dikkate alınarak planlanır,
uygulamaların sıklığı güvenliğe ilişkin ve teknik gerekçelere dayanılarak
belirlenir.
(3)
Özellikle güvenlik açısından önemli bileşenler için yaşlanma etkileri bir
yaşlanma yönetimi programı çerçevesinde dikkate alınır.
(4)
Uygulamalar sonrasında üzerinde çalışılan tüm bileşen ve ekipmanlar
yeniden kalibre ve test edilir, yeterlilikleri gösterilir ve uygulama yetkili
personel tarafından onaylanır.
Kor ve yakıt yönetimi
MADDE 28 – (1) Tüm kor konfigürasyonları
güvenlik analizleriyle uyumlu olacak şekilde belirlenir. Gerekiyorsa
işletme için sınır koşullar yeniden belirlenir, tüm yakıt hareketleri ile
yakıt elemanlarının hasar durumları için prosedürler
hazırlanır.
Kayıtlar
MADDE 29 – (1) Tesisin güvenli işletimi için, işletme
organizasyonu tasarım, inşa, işletmeye alma ve işletme aşamalarına ait tüm
kayıtlara sahip olur, bunları uygun koşullarda, gerekiyorsa güncelleyerek,
saklar.
Deneyler
MADDE 30 – (1) Tesiste tanımlı tüm deneyler ve ışınlamalar
yazılı ve onaylı prosedürler çerçevesinde uygulanır
ve uygulamalarda radyasyona maruz kalmanın mümkün ve makul olan en düşük
düzeyde tutulmasına önem verilir.
Değişiklikler
MADDE 31 – (1) Tesiste yapılacak, yeni kor konfigürasyonları
veya deney düzenekleri de dahil olmak üzere teknik
veya idari tüm değişiklikler bu dokümanda tanımlanan ilkeler doğrultusunda
tasarımlanır ve uygulanır.
(2)
Tesiste yapılacak tüm değişiklikler için Kurumun belirlediği prosedürler çerçevesinde onay alınır.
Radyoaktif atık yönetimi
MADDE 32 – (1) Tesiste üretilen tüm radyoaktif atıklar izleme
ve kayıtlar da dahil olmak üzere yazılı prosedürler
çerçevesinde yönetilir.
Radyasyondan korunma
MADDE 33 – (1) İşletme organizasyonu, tesiste radyasyona maruz
kalınabilecek tüm faaliyetlerin planlanması, yönetilmesi ve uygulanmasının
temel radyasyondan korunma ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilmesini
sağlamak üzere oluşturulan, Kurum tarafından onaylı radyasyondan korunma
programını uygular.
Acil durum planlama
MADDE 34 – (1) Tesiste olabilecek kazalar sırasında uygulanmak
üzere Kurum tarafından onaylı bir acil durum planı mevcut bulunur.
(2)
Acil durum planında acil durum organizasyonu, kazaların radyolojik
sonuçlarına göre sınıflandırması, acil durum planlama bölgesi tanıtılması,
acil durumlarda müdahale ve koruyucu önlemler, ilgili ekipman,
tesis ve prosedürler, acil durumun sona erme koşulları ile tesisteki acil
durum hazırlıkları tanımlanır.
İşletmeden çıkarma
MADDE 35 – (1) Çalışanların ve halkın radyasyondan korunmasını
ön plana alan bir işletmeden çıkarma programı hazırlanır ve Kurumdan
gerekli yetki alındıktan sonra uygulanır.
ALTINCI BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük
MADDE 36 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 37 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Atom Enerjisi
Kurumu Başkanı yürütür.
|