|
Anayasa
Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2005/12 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
Karar Sayısı : 2009/21
Karar Günü : 10.2.2009
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Eşitlik Partisi’nin 2004 yılı kesinhesabının
incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 16. maddesi
uyarınca, Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI,
Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, A. Necmi
ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh
KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün
katılımıyla 27.1.2006 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;
Eşitlik Partisi’nin 2004 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
“Dosyada eksiklik
bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle” karar
verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti’nin Anayasa Mahkemesine verdiği 2004 yılı kesinhesap çizelgeleri ile esas inceleme raporu,
Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları,
bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra
gereği görüşülüp düşünüldü:
Kesinhesap çizelgelerinde Eşitlik Partisi’nin Genel Merkezi ve il örgütlerinin
2004 yılı gelirlerinin 4.220.000.000.- lira, giderlerinin 4.220.000.000.-
lira olduğu, gelir gider rakamlarının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerin
İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi’nin gelirleri 1.200.000.000.-
lira olarak gösterilmiştir.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin gelirleri 3.020.000.000.-
lira olarak gösterilmiştir.
İl örgütlerinin kesinhesap
çizelgelerinin gelir bölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı
Yasa’ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi’nin 2004 yılı giderleri
1.200.000.000.- lira olarak gösterilmiştir.
Parti Genel Merkezi’nin gelir ve giderleri
birbirine denk olduğundan 2005 yılına devreden nakit mevcudu bulunmamaktadır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 3.020.000.000.-
lira olarak gösterilmiştir.
Bunun 2.820.000.000.- lirası kira giderleri ve
200.000.000.- lirası telefon giderlerinden oluşmaktadır.
İl örgütünün gelir ve giderleri birbirine denk olduğundan
2005 yılına devreden nakit mevcudu bulunmamaktadır.
İl örgütleri kesinhesap
çizelgelerinin gider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820
sayılı Yasa’ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
C- Açıklama
Eşitlik Partisi’nin 2004 yılı kesinhesabına
ilişkin 27.1.2006 tarihli ilk inceleme kararı Eşitlik Partisi Genel
Başkanlığı’nda Abuzer Avşar’a 9.3.2006 tarihinde
tebliğ edilmiş olmasına rağmen, Parti’nin Genel Merkez kesinhesabının
dayanağını oluşturan gelir-gider belgelerini ve defter kayıtlarını yasal
saklama süresi içerisinde Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na sunmadığı
görülmüştür.
Parti’ye tekrar 25.12.2008 tarih ve 213-1471 sayılı
yazı gönderilmiş ve Genel Merkez kesinhesabının
dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını göndermesi
için on gün süre verilmiştir. Buna rağmen Parti tarafından herhangi bir
belge ibraz edilmemiş ve yazıya da cevap verilmemiştir.
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanununun “Gelirlerin
sağlanmasında usul” başlıklı 69 uncu maddesinde;
“Bir siyasi partinin bütün gelirleri, o siyasi
partinin tüzelkişiliği adına elde edilir.
Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat
kademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan
makbuzlar karşılığında alınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerine
gönderilen gelir makbuzlarının seri ve sıra numaralarına ait kayıtlar parti
genel merkezinde tutulur. Parti teşkilat kademeleri aldıkları ve kullandıkları
makbuzlar dolayısıyla parti merkez karar ve yönetim kuruluna karşı mali
sorumluluk taşırlar.
Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin
sağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı,
adı, soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır.
Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarında aynı
sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, Anayasa
Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden
itibaren beş yıldır.”, hükmüne yer
verilmiştir.
2820 sayılı Kanunun “Giderlerin yapılmasında usul”
başlıklı 70 inci maddesinde, beşmilyon (2004 yılı
için 37.134.949) liraya kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi bir
belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı, giderlere ait belgeleri
saklama süresinin, özel kanunlarda gösterilen daha uzun süreye ilişkin
hükümler saklı kalmak üzere, kesinhesabın Anayasa
Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden
itibaren beş yıl olduğu belirtilmiştir.
Kanunun “Denetim” başlıklı 75 inci maddesinde;
“Anayasa Mahkemesi, kesinhesaplara
ait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar.
Bu denetimi, Sayıştaydan yardım sağlanarak
hazırlatacağı raporlar üzerinden yapabileceği gibi, siyasi partilerin genel
merkezlerinde ve mahalli teşkilatlarında doğrudan doğruya veya kendi
üyeleri arasından görevlendireceği bir naip üye veya mahallin en kıdemli
adli veya idari yargı hakimi niyabetinde
yaptıracağı inceleme ve araştırmalar üzerinden de yapabilir. Bu maksatla,
yeminli bilirkişi görevlendirebilir.
Anayasa Mahkemesi, ilgili siyasi partinin
başkanından veya temsilcisinden yazılı mütalaa isteyebilir; gerekli görürse
sorumlu uzman muhasipler de dahil ilgililerin
sözlü açıklamalarını dinleyebilir.
Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi
partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya
kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye
gelir kaydedilmesine karar verir.
Siyasi partilerin büyük kongrelerinin kesinhesaplar hakkındaki kararları, Anayasa Mahkemesinin
denetimini etkilemez. Anayasa Mahkemesinin bu denetim sonucunda vereceği
kararlar kesindir.” denilmiştir.
Kanunun “Hazinece elkoyma”
başlıklı 76 ncı maddesinde, Kanunun 69
uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasi partinin tevsik
edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi
kararıyla bu gelirin Hazineye irat kaydedileceği ve belgelendirilmesi
gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti
malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği
kurala bağlanmıştır.
Buna göre Genel Merkez kesinhesabının
dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarını Anayasa
Mahkemesine sunmayan Partinin, kesinhesabında
gösterdiği gelir ve gider rakamları toplamı kadar parti malvarlığının
Hazineye irat kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Partinin 2004 yılı içinde elde ettiği ve
belgelendiremediği 1.200.000.000.- lira geliri ile belgelendirmesi gerektiği
halde belgelendiremediği 1.200.000.000.- lira gideri olmak üzere toplam
2.400.000.000.- lira tutarındaki Parti
malvarlığının Hazineye gelir yazılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan Kanunun
“Cumhuriyet Başsavcılığına ve Anayasa Mahkemesine Gerekli Bilgilerin Verilmemesi”
başlıklı 111. maddesinin c fıkrasında, siyasi partilerin 75. madde
gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı
madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan
bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para
cezasına hükmedileceği belirtilmiştir.
Buna göre, kendilerine ilk inceleme
kararının tebliğinden (9.3.2006)
itibaren 30 gün ve ayrıca 25.12.2008 tarihli yazı ile 10 gün süre verildiği
halde Kanun’un 75 inci maddesi hükmüne aykırı
olarak Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defter
kayıtlarını Anayasa Mahkemesi Başkanlığı’na
göndermeyen Parti sorumluları hakkında Ankara Cumhuriyet
Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
D- Parti Mallarının İncelenmesi
Eşitlik Partisi’nin 2004 yılı kesinhesap
belgeleri üzerinde yapılan incelemede, Parti’nin 2004 yılında herhangi bir
taşınmaz mal ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır mal ve menkul kıymet
ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Eşitlik Partisi’nin 2004 yılı kesinhesabının
incelenmesi sonucunda;
1- Parti’nin 2004 yılı kesinhesabında
gösterilen 3.020.000.000.- lira gelir ve 3.020.000.000.- lira giderinin eldeki
bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler
Kanunu’na uygun olduğuna,
2- Kesinhesapta
gösterilen gelirlerden 1.200.000.000.- lirası ile giderlerden
1.200.000.000.- lirasının belgelendirilmesi
gerektiği halde belgelendirilmediğinden toplam
2.400.000.000.- lira karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun 75. ve 76.
maddeleri gereğince Hazine’ye gelir kaydedilmesine,
3- 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi
hükmüne aykırı davranan Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesi uyarınca Ankara Cumhuriyet
Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmasına,
10.2.2009 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
|
Başkan
Haşim KILIÇ
|
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
|
Üye
Sacit
ADALI
|
|
|
|
|
|
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
|
Üye
Ahmet AKYALÇIN
|
Üye
Mehmet ERTEN
|
|
|
|
|
|
Üye
Mustafa YILDIRIM
|
Üye
A. Necmi ÖZLER
|
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
|
|
|
|
|
|
Üye
Şevket APALAK
|
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
|
|
|
|
|
|
|