|
Türkiye Atom
Enerjisi Kurumundan:
YÜKSEK AKTİVİTELİ KAPALI RADYOAKTİF
KAYNAKLARIN VE
SAHİPSİZ KAYNAKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, kayıt altındaki yüksek
aktiviteli kapalı radyoaktif kaynaklardan dolayı meydana gelebilecek
iyonlaştırıcı radyasyonun zararlı etkilerine karşı çalışanların ve halkın
korunması ve sahipsiz kaynakların kontrol altına alınması için idari ve
teknik düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, aktivite seviyeleri Ek-1’de
verilen değerlere eşit veya daha yüksek olan kapalı radyoaktif kaynakları
ve tespit edildiklerinde, aktiviteleri 24/3/2000
tarihli ve 23999 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Güvenliği
Yönetmeliğinde belirtilen muafiyet sınırları üzerinde olan sahipsiz
kaynakların kontrol altına alınmasına ilişkin hususları kapsar.
(2)
Muafiyet sınırlarının altındaki kapalı radyoaktif kaynaklar bu Yönetmelik
kapsamı dışındadır.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik;
a)
9/7/1982 tarihli ve 2690 sayılı Türkiye Atom
Enerjisi Kurumu Kanununun 4 üncü ve 8 inci maddeleri ile 24/7/1985 tarihli
ve 85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Radyasyon
Güvenliği Tüzüğü hükümlerine dayanarak,
b)
Avrupa Birliğinin 22/12/2003 tarihli
2003/122/EURATOM sayılı Yüksek Aktiviteli Kapalı Radyoaktif Kaynakların ve
Sahipsiz Kaynakların Kontrolü isimli Konsey Direktifine paralel olarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Bulunduran: Üretici, tedarikçi veya kullanıcı olan gerçek ya da tüzel
kişiyi,
b)
Kapalı radyoaktif kaynak: Katı halde bulunan, normal kullanım ve olası kaza
koşullarında dağılma, saçılma ve sızıntıya karşı bir kapsül içerisine
kapatılmış ya da kaplama malzemesi ile kaplanmış radyoaktif maddeyi,
c)
Kaynak: İmalat aktivitesi veya bunun bilinmemesi durumunda kullanılmaya
başlandığı tarihindeki aktivite seviyesi Ek-1’de belirtilen değerlere eşit
veya daha yüksek olan yüksek aktiviteli kapalı radyoaktif kaynağı,
ç)
Kaynak devri: Kaynağın bir kullanıcıdan diğer bir kullanıcıya
aktarılmasını,
d)
Kaynak emniyeti: Radyoaktif kaynaklara yetkisiz kişilerin erişmesine, hasar
verilmesine ve bu kaynakların kaybolması, çalınması veya yetki dışında taşınması
gibi durumlara karşı
alınan önlemleri,
e)
Kaynak güvenliği: Radyoaktif kaynakların yer aldığı kaza ihtimalini en aza
indirmeyi ve kazanın vuku bulması halinde etkilerinin azaltılmasını
amaçlayan önlemleri,
f)
Kaynak üreticisi: Kaynağı imal eden gerçek veya tüzel kişiyi,
g)
Kullanım dışı kaynak: Tekrar kullanılmayacak olan veya kullanılması
öngörülmeyen kaynakları,
ğ)
Kurum: Türkiye Atom Enerjisi Kurumunu,
h)
Lisans sahibi: Radyasyon Güvenliği Tüzüğü kapsamına giren faaliyet ve
uygulamalardan bir veya bir kaçını yürütmek üzere Kurum tarafından
yetkilendirilen gerçek veya tüzel kişiyi,
ı)
Radyasyona maruz kalan çalışanlar: Uygulamalarda kendi işinde veya bir
işverene bağlı olarak çalışan ve toplum üyeleri için belirlenen doz
sınırlarından herhangi birisini aşabilecek şekilde radyasyona maruz kalan
kişileri,
i)
Radyoaktif atık tesisi: Radyoaktif atıkların muamelesi veya geçici ya da
nihai olarak depolanması amacıyla özel olarak tasarlanmış yapı veya
tesisleri,
j)
Sahipsiz kaynak: Terkedilme, çalınma, kaybolma
veya bildirim yükümlülüğüne uyulmaksızın devredilme gibi sebeplerle kontrol
dışı kalmış veya Kurum kayıtlarına değişik nedenlerle hiç girmemiş kapalı
radyoaktif kaynakları,
k)
Taşıma kabı: Taşıma veya muhafaza amacı ile kapalı radyoaktif kaynakların
konulduğu kabı,
l)
Tedarikçi: Radyoaktif kaynağı temin ya da tedarik eden gerçek veya tüzel
kişiyi,
m)
Uygulamalar: Muafiyet sınırlarını aşan iyonlaştırıcı radyasyon
kaynaklarının üretimi, montajı, demontajı,
bakımı, onarımı, ithali, ihracı, taşınması, satışı, depolanması,
kullanılması, bulundurulması, el değiştirmesi, yurtdışı edilmesi ve
bertaraf edilmesi gibi faaliyetleri,
n)
Yetkilendirme: Kaynaklarla ilgili faaliyetlerin yürütülmesi için kişilerin
ve uygulama koşullarının radyasyon güvenliği ve kaynakların emniyeti
açısından yeterli olduğunun Kurum tarafından belirlenmesi sonucunda uygulanan
işlemi
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Yükümlülük, Kaynakların Yönetimi, Kayıtların
Tutulması, Numaralandırma
Yükümlülük
MADDE 5 – (1) Uygulamalarda bulunan resmî veya özel kurum,
kuruluş ve kişiler Radyasyon Güvenliği Tüzüğü ve Radyasyon Güvenliği
Yönetmeliği hükümleri uyarınca bu faaliyetlerini yürütmek amacı ile Kurumdan
yetki almak ve faaliyetlerini yürütürken bu Yönetmelikte belirtilen
hususlara uymakla yükümlüdür. Bu Yönetmelik kapsamındaki uygulamaların
diğer kurum ve kuruluşlardan da izin, ruhsat veya belge alınmasını
gerektirdiği durumlarda, Kurum tarafından yetkilendirilmiş olma önkoşulu
aranır.
Kaynakların yönetimi
MADDE 6 – (1) Kaynaklar lisans sahibinin sorumluluğunda
aşağıdaki şekilde yönetilir:
a)
Çalışanların ve halkın radyasyondan korunması için Radyasyon Güvenliği
Yönetmeliğinde belirtilen radyasyondan korunmada temel güvenlik
standartları çerçevesinde düzenlemeler yapılır.
b)
Kaynağın güvenliği ve emniyeti ile ilgili önlemler alınır.
c)
Kaynakların devredilmesi işlemi, devir yapılacak kuruluşun yetkilendirilmiş
olması veya yetkilendirilmek üzere yaptığı başvurunun Kurum tarafından
uygun görülmesi halinde gerçekleşir.
ç)
Kaynaklara düzenli olarak her yıl sızıntı testi uygulanır.
d)
Kaynaklara yetkisiz erişim, çalınma, kaybolma gibi risklere ve yangın
tehlikesine karşı gerekli önlemleri içeren yazılı talimatlar hazırlanır, bu
önlemlerin uygulanması sağlanır.
e)
Kaynaklara yetkisiz erişim, çalınma, kaybolma, yangın ve yanlış kullanım
durumları ile bu durumlarda alınan önlemler Kuruma bildirilir. Kaynakların
zarar görmüş olma ihtimali olan her durumda kaynak bütünlüğü kontrol
edilir.
f)
Belirli aralıklarla kaynakların ve ilgili donanımının yerlerinde ve çalışır
durumda olduklarının tespiti yapılır.
g)
Kullanım dışı kalan kaynakların üretici veya tedarikçisine ya da
yetkilendirilmiş radyoaktif atık tesislerine gönderilmesine ilişkin
işlemler tamamlanarak durum Kuruma bildirilir. Lisans sahibinin işi
bırakması, iflas etmesi ve benzeri durumlar bu yükümlülüğü ortadan
kaldırmaz.
ğ)
Taşıma yapılmadan önce alıcının uygun yetkilendirmeye sahip olduğu teyit
edilir.
h)
Kaza durumunda, önceden hazırlanmış tehlike durumu plânı uygulamaya konulur,
kaza ile ilgili bilgiler ve alınan önlemler ivedilikle Kuruma rapor edilir.
Kayıtların tutulması
MADDE 7 – (1) Lisans sahibi, kaynaklar ve kaynakların yer
değişikliğine ilişkin bilgileri bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-2 sayılı
Yüksek Aktiviteli Kaynaklara Ait Kayıt Formuna uygun olarak tutmakla ve her
yıl sonunda Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
(2)
Lisans sahibi ayrıca;
a)
Kaynak temin edildiğinde,
b)
Kaynak devredildiği ya da radyoaktif atık tesisine gönderildiğinde,
c) Lisansa ilişkin faaliyetin sona ermesi
durumunda,
ç) Kurum tarafından talep edildiğinde
kayıtların tümünü ya da ilgili bölümlerini Kuruma
bildirir.
Numaralandırma
MADDE 8 – (1) Kaynak üreticileri, her kaynağa ayrı numara
vererek, bu numaraları ve radyasyon uyarı işaretini kaynak ve taşıma kabı
üzerine tespit eder, kaynak ve taşıma kabı tipleri ile ilgili resimli
katalogları hazırlar. Taşıma kabı yeniden kullanılacak ise, taşıma kabı
üzerinde kaynak için verilen numara yerine bu taşıma kabında taşınabilecek
kaynağın cinsi ve azami aktivitesi gibi bilgilere yer verilir.
(2)
Tedarikçiler, kaynak ve taşıma kaplarını birinci fıkraya uygun olması
koşuluyla temin ederler.
(3)
Lisans sahibi kapalı radyoaktif kaynak mahfazası ve taşıma kabı üzerindeki
bilgiler ile ilgili belgelerde yer alan bilgilerin birbiriyle uyumlu
olduğunu, okunaklı kaldığını ve radyasyon uyarı işaretlerinin uygunluğunu
kontrol eder.
(4)
Bulunduran, kaynak ile birlikte, kaynağın birinci fıkraya uygunluğunu
belirten bilgi ve belgeyi ve mümkünse kaynağın taşıma kabının, taşıma
paketinin, cihaz ve donanımın fotoğraflarını muhafaza eder.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Eğitim ve Bilgilendirme
Eğitim ve bilgilendirme
MADDE 9 – (1) Lisans sahibi, radyasyona maruz kalabilecek
çalışanların radyasyondan korunma programları çerçevesinde eğitilmesini ve
bilgilendirilmesini sağlar. Eğitim ve bilgilendirme:
a)
Radyoaktif kaynakların güvenli yönetimi ile ilgili bilgileri içerir.
b)
Güvenlik ve emniyet gereksinimlerine vurgu yapar ve radyoaktif kaynakların
kontrolünün kaybedildiği durumların olası sonuçları hakkındaki bilgileri
içerir.
c)
Düzenli aralıklarla tekrar edilir ve belgelendirilir.
(2)
Gümrük geçiş noktaları, metal hurda işleme tesisi ve katı atık depolama
tesislerindeki yönetim kademesindeki kişilerin ve çalışanların aşağıdaki
konular çerçevesinde eğitim ve bilgilendirilmeleri kendi kuruluşları
tarafından sağlanır:
a)
Radyoaktif kaynakla karşılaşma olasılıkları.
b)
Radyoaktif kaynakların ve bunların taşıma kaplarının görsel tespiti.
c)
İyonlaştırıcı radyasyon, etkileri ve radyasyondan korunma.
ç)
Bir radyoaktif kaynağın tespitinde ya da varlığından şüphelenildiğinde ve
olası acil durumlarda yapılacak işlemler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Sahipsiz Kaynaklar
Sahipsiz kaynakların kontrol
altına alınması
MADDE 10 – (1) Sahipsiz bir kaynağın varlığı şüphesi ile
Kuruma bildirimde bulunanlara Kurum tarafından gerekli bilgilendirme
yapılır ve kaynağın tespiti ile ilgili çalışmalar başlatılır.
(2)
Kurum, tespit edilen sahipsiz kaynağın kontrol altına alınması konusunda
gerekli işlemleri belirler, gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşlarla
işbirliği yaparak önlemleri aldırır.
Radyasyon ölçme cihazlarının
temini
MADDE 11 – (1) Gümrük geçiş noktaları, metal hurda işleme
tesisi ve katı atık depolama tesislerinde ilgili kuruluşlar tarafından
uygun radyasyon ölçme cihazları temin edilir, cihazların periyodik kalibrasyonu yaptırılır, sürekli çalışır durumda olması
sağlanır.
Sahipsiz kaynaklarla ilgili
işlemler
MADDE 12 – (1) Kurum, kontrol altına alınan sahipsiz
kaynakların geçmişi ile ilgili araştırma yapar. Araştırma sonunda sahipsiz kaynağı Kurum
kayıtlarında son olarak bulunduran gerçek veya tüzel kişi tespit edilirse,
bu durumla ilgili alınan bilgiler doğrultusunda Radyasyon Güvenliği
Yönetmeliği ve ilgili diğer mevzuat hükümleri gereğince işlem yapılır ve
genel hukuk esasları dahilinde kanuni kovuşturmaya
geçilir. Bu durumdaki kaynak, tespit edilen gerçek veya tüzel kişi
tarafından üreticisi ya da tedarikçisine veya yetkilendirilmiş radyoaktif
atık tesislerine gönderilir. Sahipsiz kaynak nedeniyle ortaya çıkabilecek
hasar, zarar ve diğer masraflar söz konusu kaynağı son olarak bulundurduğu
tespit edilen gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanır.
(2)
Sahipsiz kaynağın geçmişi ile ilgili bir kayda rastlanmadığı ya da kaynağı envanterinde son olarak bulunduran gerçek veya tüzel
kişi tespit edildiği halde bu kişiye ulaşılamadığı durumlarda, Kurum
sahipsiz kaynağı yetkilendirilmiş radyoaktif atık tesisine gönderir.
Uluslararası işbirliği ve bilgi
değişimi
MADDE 13 – (1) Kurum, yüksek aktiviteli kaynakların
kaybolması, çalınması ve bulunması durumlarında yürütülecek
araştırmalar sırasında uluslararası organizasyonlarla işbirliği ve bilgi
değişimi yapabilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Denetim
MADDE 14 – (1) Kurum, bu Yönetmelik çerçevesinde gerekli
gördüğü durumlarda radyasyon güvenliği açısından ilgili yer ve tesisleri
haberli veya habersiz denetleme, gerekli gördükleri belgeleri isteme ve
inceleme yetkisine sahiptir.
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren bir yıl içinde ilgili kurum ve kuruluşlar, bu Yönetmeliğe uygun
düzenlemeleri yapar.
Yürürlük
MADDE 15 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.
Yürütme
MADDE 16 –
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanı yürütür.
EK-1 AKTİVİTE SEVİYELERİ
Aşağıdaki listede bulunmayan radyonüklitler için aktivite seviyesi 8/7/2005 tarihli ve 25869 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Yönetmeliğinde verilen A1
değerlerinin 1/100 değerine eşittir.
|
Element
(Atom
numarası)
|
Radyonüklit
|
Aktivite
Seviyesi (Bq)
|
|
Demir(26)
|
Fe-55
|
4×1011
|
|
Kobalt(27)
|
Co-60
|
4×109
|
|
Selenyum(34)
|
Se-75
|
3×1010
|
|
Kripton(36)
|
Kr-85
|
1×1011
|
|
Stronsiyum(38)
|
Sr-90(a)
|
3×109
|
|
Palladyum(46)
|
Pd-103(a)
|
4×1011
|
|
İyot(53)
|
I-125
|
2×1011
|
|
Sezyum(55)
|
Cs-137(a)
|
2×1010
|
|
Prometyum(61)
|
Pm-147
|
4×1011
|
|
Gadolinyum(64)
|
Gd-153
|
1×1011
|
|
Tulyum(69)
|
Tm-170
|
3×1010
|
|
İridyum(77)
|
Ir-192
|
1×1010
|
|
Talyum(81)
|
Tl-204
|
1×1011
|
|
Radyum(88)
|
Ra-226(b)
|
2×109
|
|
Plütonyum(94)
|
Pu-238(a)
|
1×1011
|
|
Amerisyum(95)
|
Am-241(b)
|
1×1011
|
|
Kaliforniyum(98)
|
Cf-252
|
5×108
|
a) Aktivite
seviyeleri 10 günden kısa yarı ömürlü ürün radyonüklitlerin
etkilerini de içermektedir.
b) Berilyumlu nötron kaynaklarını içermektedir.
EK-2
YÜKSEK AKTİVİTELİ KAYNAKLARA AİT KAYIT FORMU
|
1.
Kaynağın numarası
|
2.
Lisans sahibi
İsim :
Adres:
Ülke:
Üretici ’ Tedarikçi ’ Kullanıcı ’
|
3.
Kaynağın bulunduğu yer (2nci maddede belirtilen adresten farklı adreste ise)
Adres:
Sabit ’ Depoda (mobil) ’
|
|
4.
Kayıt Tarihi (Kaynağın kayıt altına alınma tarihi
(üretim/ithalat))
|
5. Lisans
Lisans No:
Lisans Tarihi:
|
6. Kaynağın kontrol tarihleri
|
|
7. Kaynağın özellikleri
|
8. Kaynağın
|
Tarih
|
Kontrolü Yapan
|
İmza
|
|
Radyonüklit:
|
|
|
|
|
|
Üretim veya ilk kullanım aktivitesi:
|
Alınma tarihi:
|
|
|
|
|
Üretim tarihi:
|
Alındığı:
|
|
|
|
|
Üretici/Tedarikçi:
|
İsim:
|
|
|
|
|
İsim:
|
Adres:
|
|
|
|
|
Adres:
|
Ülke:
|
|
|
|
|
Ülke:
|
Üretici ’ Tedarikçi ’ Diğer kullanıcı ’
|
|
|
|
|
Fiziksel ve kimyasal özellikleri:
|
|
|
|
|
|
|
9. Kaynağın
|
10. Diğer bilgiler:
|
|
|
Transfer tarihi:
|
|
|
|
Alıcı
|
|
|
|
İsim:
|
|
|
|
Adres:
|
|
|
|
Kaynağın bulunduğu adres:
|
|
|
|
Ülke:
|
|
|
|
Üretici ’ Tedarikçi ’
Diğer kullanıcı
’ Atık tesisi ’
|
|
|